Sunday, January 29, 2017

९० वं अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनाची कार्यक्रम पत्रिका जाहीर



९० वं अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनाची कार्यक्रम पत्रिका जाहीर

लोकसत्ता @ http://epaper.loksatta.com/c/16367689
९० वं अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलन


९० वं अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलन






सरस्वतीच्या पदस्पर्शाने झाली धरणी पावन
शब्दप्रभूंचे रसिकांशी हे जिवाशिवाचे मिलन
या सुरेल शब्दांनी ९०व्या अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनाचा सांगीतिक गौरव केला जाणार आहे. साहित्यप्रेमी, रसिक आणि सुजाण वाचकांना साहित्यिकांशी जोडणाऱ्या साहित्य संमेलनाच्या निमित्ताने डोंबिवलीकर कलाकारांचा सहभाग असलेले गीत तयार करण्यात आले असून साहित्य संमेलनाच्या उद्घाटन सोहळ्यामध्ये डोंबिवलीतील सर्व कलाकार एकत्र येऊन या गीताचे सादरीकरण करणार आहेत. संगीतकार सुखदा भावे दाबके यांनी या गाण्याला संगीत दिलं असून आनंद पेंढारकर यांनी या गीताचे लेखन केले आहे. डोंबिवलीतील ज्येष्ठ संगीतकार आणि गायक वसंत आजगावकर यांच्या हस्ते या सुरेल गीताचे अनावरण डोंबिवलीमध्ये करण्यात आले यावेळी महामंडळाचे अध्यक्ष श्रीपाद जोशी,स्वागताध्यक्ष गुलाब वझे आणि आगरी युथ फोरमचे इतर पदाधिकारी उपस्थित होते.
डोंबिवलीमध्ये वेगवेगळ्या कलांमध्ये पारंगत असणारे कलाकार आहेत. संमेलनाच्या निमित्ताने डोंबिवलीकर कलाकारांनी सर्वांसमोर यावे या हेतूने या गाण्याची निर्मिती करण्यात आली आहे. याबाबतची संकल्पना सुखदा भावे दाबके यांनी आयोजकांसमोर मांडल्यानंतर त्यांची मंजुरी तात्काळ मिळाली आणि या गाण्याची निर्मिती करण्यात आली . साहित्य संमेलनातील विविध कार्यक्रम, संमेलनाची परंपरा याचा गौरव या गाण्याद्वारे करण्यात आलेला आहे.संमेलनामध्ये होणाऱ्या कवीकट्टा,चर्चा, परिसंवाद यांसारख्या उपक्रमांचा दाखला गाण्याद्वारे देण्यात आला आहे. त्याचबरोबर महाराष्ट्रामध्ये आढळणाऱ्या वेगवेगळ्या बोलीभाषांचाही उल्लेख गाण्यामध्ये करण्यात आला आहे.
डोंबिवलीमधील जास्तीत जास्त कलाकारांना यामध्ये समाविष्ट करून घेण्याचा प्रयत्न करण्यात आलेला आहे. शहरातील प्रतिष्ठित गायकांबरोबरच तरुण होतकरू गायकांनासुद्धा या गाण्यामध्ये संधी देण्यात आली आहे. शालेय विद्यार्थ्यांचासुद्धा या गाण्यामध्ये समावेश आहे. सर्व वयोगटातील रसिकांना हे गाणं आवडावं या हेतूने या गाण्याचे संगीत संयोजन करण्यात आले आहे. साहित्य संमेलनाचे हे गौरवगीत असून संमेलन या व्यासपीठाचा गौरव करण्याच्या हेतूने या गाण्याची निर्मिती केल्याचे संगीतकार सुखदा भावे दाबके यांनी सांगितले. अमोघ दांडेकर आणि ऋषिराज साळवी यांनी या गाण्यासाठी वादन केले आहे. तर परीक्षित कुलकर्णी आणि आशिष गमरे यांनी गाण्याचे ध्वनीमुद्रण डोंबिवलीतील प्रभा डिजिटल स्टुडीओ येथे केले आहे.
या गाण्याचा छोटासा भाग होता आल्याबद्दल आनंद वाटत असल्याचे सांगत वसंत आजगावकर यांनी गाण्यातील सर्व गायकांचे कौतुक केले आणि संमेलनाला शुभेच्छा दिल्या. तर स्वागताध्यक्ष गुलाब वझे यांनी साहित्य संमेलनामध्ये सर्वांना घेऊन पुढे जाण्याची इच्छा असल्याचे सांगत कोणालाही बाजूला करण्याचा हेतू नसून सर्वांनी आपले घरचे कार्य समजून संमेलनात सहभागी व्हावे असे आवाहन यावेळी केले. यावेळी या गाण्यातील गायक कलाकारांचा सत्कार करण्यात आला. तर या गाण्यातील बालगायकांनी गाण्याच्या ओळी अनावरणानंतर रसिकांसमोर सादर केल्या.
मी आता डोंबिवलीकरच
साहित्य संमेलनाच्या निमित्ताने आता डोंबिवलीमध्ये येणे झाल्यामुळे डोंबिवलीकरांच्या सांस्कृतिकतेची प्रचीती मला झाली आहे. वारंवार डोंबिवलीमध्ये येणे होत असल्यामुळे मी आता आनंदाने डोंबिवलीकर झालो असल्याचे यावेळी महामंडळाचे अध्यक्ष श्रीपाद जोशी यांनी सांगितले. यावेळी त्यांनी शरद पवारांचे पद्म पुरस्काराबद्दल अभिनंदन करत राजकारणापलीकडे जाऊन केलेल्या कामाचा हा गौरव असल्याचे सांगितले. पुढील दहा वर्षांसाठी हे संमेलन गीत ठेवता येऊ शकते इतकी चांगली निर्मिती केली असल्याचे महामंडळाच्या अध्यक्षांनी यावेळी सांगितले.
'आगरी युथ फोरम' निर्मित,
अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलन गीत २०१७
गीत: आनंद पेंढारकर
संगीत: सुखदा भावे-दाबके
गायक: वसंत आजगावकर, निनाद आजगावकर, विनायक जोशी, हृषिकेश अभ्यंकर, केतन पटवर्धन,विवेक ताम्हनकर, रेश्मा कुलकर्णी, अभिषेक नलावडे, ओंकार प्रभुघाटे, तन्वी गोरे, मानसी जोशी, श्रद्धा देवधर, क्षितिजा जोशी, रचना मुळ्ये
कोरस: आनंद पेंढारकर, श्रीनिवास आठल्ये, महेश देशपांडे, ओंकार भागवत, अभिलाषा वेदपाठक, शमिका केळकर, मृणाल केळकर, श्वेता रानडे
बालगायक: आशना राऊत, मृण्मयी भट, चैताली मसुरकर, कृतिका भिडे, निधी खांडेकर, तुषार सिरसे
तालवाद्य: ऋषिराज साळवी
गिटार: अमोघ दांडेकर
बासरी: अवधूत फडके, प्रणव हरिदास
ध्वनीमुद्रण व मिक्सिंग: परीक्षित कुलकर्णी, आशिष गमरे
संमेलन गीत
सरस्वतीच्या पदस्पर्शाने झाली धरणी पावन
शब्दप्रभूंचे रसिकांशी हे जीवाशिवाचे मीलन
संमेलन, संमेलन, हे शब्दांचे संमेलन
संमेलन, संमेलन, साहित्याचे संमेलन
चरित्र, कादंबरी, कथा या साऱ्यांचा संदेश मराठी
नाट्य, चित्रपट, दूरचित्र येती लेऊनी वेश मराठी
ओव्या, अभंग, गोंधळ, भारुड, भक्तीची ती आस मराठी
लोकगीत, भावगीत, कविता अन गजलेचा श्वास मराठी
सह्याद्रीच्या छातीवरची रांगडी तरी गोड
परदेशातुन आंतर जालावर जपलेली ओढ
प्रबोधनाचे भान ठेवुनी रसिकमनाचे रंजन
संमेलन, संमेलन, डोंबिवलीचे संमेलन
संमेलन, संमेलन, हे नव्वदावे संमेलन
फलक, तोरणे, रांगोळ्यांनी मंद, सुशोभित विशाल प्रांगण
साहित्यातिल दीप्तीमान ताऱ्यांचे लखलखते हे तारांगण
भाषण, चर्चा, परीसंवाद, मुलाखतीही सादर
कविसंमेलन, मुशायरे अन काव्याचा जागर
व्यासपीठावर विद्वत्तेची मांदियाळी अन समोर दर्दी
ग्रंथखरेदी साठी साऱ्या दालनांमध्ये सुजाण गर्दी
प्रतिभेच्या तेजाला साऱ्या रसिकांचे हे वंदन
संमेलन, संमेलन, हे शब्दांचे संमेलन
संमेलन, संमेलन, साहित्याचे संमेलन
आगरी ठाकरी संगमेश्वरी
धनगरी कोकणी मालवणी
वऱ्हाडी अहिराणी मावळी
डांगी दख्खिनी वडवाळी
मराठी×८
रंग वेगळे, ढंग वेगळे, एक तरीही स्पंदन
संमेलन, संमेलन, हे शब्दांचे संमेलन
संमेलन, संमेलन, साहित्याचे संमेलन
संमेलन, संमेलन, डोंबिवलीचे संमेलन
संमेलन, संमेलन, हे नव्वदावे संमेलन
आनंद पेंढारकर
fb@https://www.facebook.com/anand.pendharkar.92
....….…....................
सरस्वतीच्या पदस्पर्शाने झाली धरणी पावन




मराठी साहित्य संमेलन Fb page  @ Marathi Sahitya Sammelan2017
website : http://www.90thsahityasammelan2017.com/
Twitter : https://twitter.com/90thSammelan 

Tuesday, January 17, 2017

पु ल

नंदा जगण्यासाठी काय उद्योग करीत होता याची मात्र मला कल्पना नव्हती. भली मोठी मोटारगाडी होती. ताजमध्ये राहायचा. कदाचित बापाची प्रचंड इस्टेट शाबूत राहिली असेल.
.
आता मात्र आम्ही खूप मोकळेपणाने बोलते होतो. पण मला तो माझ्याबरोबर इतका वेळ का घालवतो याचे कोडे होते. एकदा मला तो ताजमहाल हॉटेलातल्या आपल्या खोलीत घेऊन गेला. ते वातावरण पाहून मी जवळजवळ भेदरूनच गेलो होतो. नंदा मात्र त्या वैभवात अत्यंत अलिप्तपणाने संचार करीत होता.
.
"आज आपल्याला बरोबर जेवायचं आहे."
.
"पण तुमच्या ह्या हॉटेलात जेवण्याचा पोशाख घालावा लागतो."
.
"डोंट वरी! तूच सांगितलंस ना भारत स्वतंत्र झाला म्हणून? तुझा हा वेष चालेल. अरे धोतर कुठंही चालतं!"
.
आणि त्या दिवशी प्रथम इंदू वेलणकर हा विषय निघाला. वीस वर्षापूर्वी ह्याच तारखेला आम्ही मोरेटोरमध्ये जेवायला गेलो होतो. माझ्या लक्षात तारीख नव्हती, नंदाच्या होती. हा योगी पुरूष भुतलाशी असला काही धागा ठेवून राहिला असेल अशी मला कल्पनाही नव्हती!
.
मी त्यांना कॅंपमध्ये सोडल्यानंतरचा सारा इतिहास त्याने मला सांगितला. युद्धाच्या त्या पेटत्या खाईत त्याच्या सर्वस्वाचा असंख्य वेळा नाश झाला होता; फक्त एक गोष्ट टीकून होती. ती त्याने एका पाकिटातून काढून माझ्यापुढे ठेवली! एक फार फार जुने पत्र होते. इंदूचे त्याला आलेले पत्र! इंदूने त्यात आपले अतं:करण मोकळे केले होते. मी पुस्तकातूनच काही प्रेमपत्रे वाचली होती. हे खरेखुरे प्रेमपत्र होते! वीस वर्षापूर्वीची त्याच्यावर तारीख होती. ते पत्र वाचता वाचता माझ्या डोळ्यांतून अश्रूंची धार लागली.
.
" ए वेड्या , रडतोस काय?" नंदा माझे सांत्वान करीत होता.
.
मला एकएकी नंदा वांद्रयाच्या समुद्रात दगड फेकणार्या पोराएवढा लहान वाटू लागला! माझ्या लहान मुलांना मी कुरवाळतो, त्यांची पाठ थोपटतो, त्यांचे मुके घेतो,त्याचे त्याला करावे असे वाटू लागले. पण वाटेल ते करून मन स्वच्छ करायला मी नंदा नव्हतो. कसली कसली सभ्यतेची, शिष्टाचारांची अनेक बंधने घेऊन हिंडणारा मी एक दुबळा कारकून होतो. फक्त माझ्या डोळ्यानी ही बंधने पाळली नाहीत. शेवटी ते पत्र त्याच्या हातात देऊन मी म्हणालो, -
.
" नंदा, जगात देव नाही आहे रे !" "अरे जगात काहीच नाही! ज्या क्षणाला आपण श्वास घेत असतो ना, तेवढा क्षण असतो. ते बघ" - खिडकी बाहेरचा समुद्र दाखवीत मला तो म्हणाला, "तो समुद्र आहे ना ? त्यात आपल्याला काय दिसतं? लाटा दिसतात, त्या बोटी दिसतात. ते कोळी, ती बघ लहान होडी घेऊन निघाले आहेत. त्यांना काय दिसत? फक्त मासे दिसतात. ते आणि मासे - त्यांच्यात येणारी अडचण म्हणजे समुद्र ! जीवन जीवन ज्याला म्हणतात ना , ते आपल्या जन्मापासून मरणापर्यंत नुसतं असं आड येत असत. बाकी काही नसतं! कधी प्रचंड लाटा होऊन येत. कधी उगीचच मठ्ठ्पणानं आडवं पडून राहतं मग कंटाळा येऊ नये म्हणून आपण त्याला लेबल लावतो - प्रेम म्हणतो, बायको म्हणतो, आई म्हणतो, धर्म म्हणतो, देव म्हणतो - काय वाटेल ते म्हणतो. एरवी जीवन म्हणजे एक निरर्थक फसवी,वस्तू आहे, ह्या समुद्रासारखी"
.
"असं का म्हणतोस? इंदूची आठवण तुला होतेच की नाही?"
.
"अरे, तु कोळ्याचं प्रचंड जाळं जेव्हा समुद्रातून ओढून काढतात तेव्हा पाहिलं आहेस? त्या जाळ्यात अडकलेले मासेदेखील तेवढ्यातल्या तेवढ्यात छोट्या मासळीला मट्ट करून गटकावतात. पुअर सोल्स!"

Monday, January 9, 2017

कितीदा नव्याने तुला आठवावे

कितीदा नव्याने तुला आठवावे
डोळ्यातले पाणी नव्याने वाहावे
कितीदा नव्याने तुला आठवावे
डोळ्यातले पाणी नव्याने वाहावे
कितीदा नव्याने तुला आठवावे
डोळ्यातले पाणी नव्याने वाहावे


कितीदा झुरावे तुझ्याच साठी
कितीदा म्हणावे तुझे गीत ओठी
कितीदा झुरावे तुझ्याच साठी
कितीदा म्हणावे तुझे गीत ओठी

कितीदा सुकून पुन्हा फुलावे…

कितीदा नव्याने तुला आठवावे
डोळ्यातले पाणी नव्याने वाहावे
कितीदा नव्याने तुला आठवावे
डोळ्यातले पाणी नव्याने वाहावे

किती हाक द्यावी तुझ्या मनाला
किती थांबवावे मी माझ्या दिलेला
कितीदा रडुनी जीवाने हसावे

कितीदा नव्याने तुला आठवावे
डोळ्यातले पाणी नव्याने वाहावे
कितीदा नव्याने तुला आठवावे
डोळ्यातले पाणी नव्याने वाहावे


चित्रपट : ती सध्या काय करते
 Devayani Karve-Kothari

Tuesday, December 20, 2016

मित्रा


मित्रा, 
एका जागी नाही असे फार थांबायचे 
नाही गुंतून जायचे, नाही गुंतून जायचे 

दूरातल्या अदृष्टाशी तुझी झाली आणभाक 
तुझ्या काळजात एक आर्त छळणारी हाक 
रक्त इमानी तयाने असे नाही भुलायाचे 
नाही गुंतून जायचे, नाही गुंतून जायचे 

घट्ट रेशमाची मिठी तुला सोडावी लागेल 
जन्मगाठ जिवघेणी तुला तोडावी लागेल 
निरोपाचे खारे पाणी कुणा दिसू न द्यायचे 
नाही गुंतून जायचे, नाही गुंतून जायचे 

होय, कबूल; तुलाही हवा कधीचा निवारा 
गर्द झाडाची सावली आणि चंदनाचा वारा 
पण पोरक्या उन्हात, सांग कोणी पोळायचे? 
नाही गुंतून जायचे, नाही गुंतून जायचे
~ सुधीर  मोघे

Tuesday, December 13, 2016

आयुष्य

सुरेश भटांच्या चार सुंदर ओळी..
आयुष्य छान आहे, थोडे लहान आहे !
रडतोस काय वेड्या.? लढण्यात शान आहे.!
काट्यातही फुलांची झुलती कमान आहे !
उचलून घे हवे ते, दुनिया दुकान आहे !
जगणे निरर्थक म्हणतो तो बेइमान आहे !
"सुखासाठी कधी हसावं लागंत, तर
कधी रडावं लागतं,
.
.
.
कारण सुंदर
धबधबा बनायला पाण्यालाही उंचावरुन
पडावं लागतं"...

Sunday, December 11, 2016

भज गोविन्दम


भज गोविन्दम


                                                                                                       

'भज गोविन्दम'  : श्री श्री आदि शंकराचार्य  लिखित स्तोत्र

Free Ebook Download  @ भज गोविन्दम

  Sanskrit Stotra In English Translation









E Aksharman Publishers
blog @ http://eaksharmanpublishers.blogspot.com/
Email @ eaksharman@gmail.com

Sunday, October 30, 2016

Friday, October 14, 2016

वपु

नजर आणि स्पर्श, प्रेमाची ही भावना इतकी सर्वश्रेष्ठ भावना आहे की नुसते शब्द कमी पडणार आहेत, हे जाणूनच निसर्गानं नजर व स्पर्श निर्माण केला. म्हणूनच प्रेमाची सांगता याशिवाय होत नाही...!! 
#वपु

एका क्षणात दृष्टिकोन बदलणं हे साधंसुधं स्थित्यंतर नाही.जगातली सर्वांत अवघड गोष्ट म्हणजे विचार बदलणं.इतर गोष्टी केव्हाही बदलता येतात.आज आवडलेली गोष्ट उद्या फेकून देता येते.आवडली नाही तरी.पण नवा विचार स्वीकारणं ही खुप मोठी घटना आहे......वपुर्झा

"आयुष्यात जो अत्यंत महत्वाचा निर्णय असतो, की ज्या निर्णयामुळे सगळ्या भवितव्याला कलाटणी मिळण्याची शक्यता आहे, अशा क्षणी कुणावरही विसंबुन राहायचे नाही. आपला बेत फसला किंवा कुणीतरी उधळुन लावेल अशी परिस्थिती निर्माण होऊ दयायची नाही. निर्णयाच्या क्षणी आपण स्वतंत्र असलं पाहीजे."
~ वपु काळे | तप्तपदी

Wednesday, October 12, 2016

‘सर्जकिल स्ट्राईक’ केल्याचा शरद पवार यांचा दावा चुकीचा

यापूर्वीही चार वेळा ‘सर्जकिल स्ट्राईक’ केल्याचा शरद पवार यांचा दावा चुकीचा असून, भारताने अशाप्रकारे प्रथमच पाकिस्तानात जाऊन कारवाई केलेली असल्याने अशावेळी चुकीची विधाने करून आमच्या जवानांचा अपमान करू नये, अशी टीका महाराष्ट्र माजी सनिक संघटनेचे पदाधिकारी कॅप्टन (निवृत्त) उदाजीराव निकम यांनी येथे पत्रकार परिषदेत केली.
भारताने यापूर्वी चार वेळा ‘सर्जकिल स्ट्राईक’ केले असल्याच्या पवारांच्या विधानाचा समाचार घेताना कॅप्टन निकम म्हणाले, की पाकिस्तानविरुद्ध प्रथमच अशाप्रकारे अचूक कारवाई झाली आहे. यामध्ये तंत्रज्ञानाचा चांगला वापर करण्यात आला आहे. यामुळे त्याला भरीव यश आले आहे. अशा वेळी सैन्याच्या मागे उभे राहण्याऐवजी अशी विधाने करून राजकीय नेते त्यांचा अपमान करत आहेत. काश्मीरमधील उरी हल्ल्यामध्ये आमचे अनेक जवान धारातीर्थी पडले. याचे भारतीय सैन्याला शल्य होते. दरवेळी खोडी काढणाऱ्या या पाकिस्तानला तसेच कडक उत्तर देणे अपेक्षित होते. या पाश्र्वभूमीवर भारतीय सैन्याने प्रथमच पाकिस्तान हद्दीत घुसून तिथल्या दहशतवादी तळांवर हल्ला चढवत अनेक अतिरेक्यांना कंठस्नान घातले. भारतीय सैन्याची ही आजवरची सर्वात मोठी कामगिरी होती. अशा वेळी त्यांच्या कामगिरीचे कौतुक करत त्यांच्या पाठीशी उभे राहण्याऐवजी ‘असे सर्जकिल स्ट्राईक यापूर्वीही आमच्या काळात आम्ही केले होते’ अशी कुचेष्टेची विधाने करणे अत्यंत चुकीचे आहे. अशा विधानांमधून आपण आमच्याच जवानांचे मनोबल खच्ची करत आहोत. हुतात्म्यांचा अपमान करत आहोत हेही या नेत्यांना ठाऊक नसते. ही सर्व विधाने पाहिली तर हे राजकीय नेते भारताच्या बाजूने आहेत, की पाकिस्तानच्या हेच कळेनासे झाले आहे. आजवरच्या सर्वोत्तम कामगिरीनंतरही ‘अशी कामगिरी पूर्वी केली होती’ असे सांगत जवानांच्या कामगिरीला अशा पद्धतीने कमी लेखणे सर्वथा चुकीचे आणि निषेधार्ह असल्याची टीका कॅ. निकम यांनी केली
http://www.loksatta.com/maharashtra-news/sharad-pawar-comment-on-surgical-strike-1316705/

Saturday, October 1, 2016

मीरा

मीरा
मीरा होणं कठीण की राधा..
हे कोणीच नाही ठरवू शकणार...
दोघींची तुलना करण्याचा प्रयत्नही करू नये कोणी..
पण तरीही कधी वाटतं, राधेला थोडंतरी झुकतं माप मिळालं दैवाकडून..
आयुष्याच्या एका टप्प्यावर, काही काळ का होईना,
कृष्णानं राधेची प्रीत स्वीकारली.
त्याच्या मुग्धमधुर लीला राधेच्याच नशिबी....!
पण मीरा.. तिच्या प्रेमाची रीतच न्यारी..!
कधीही न भेटलेल्या त्या सावळ्यासाठी
तिनं आयुष्यभराचं व्रत घेतलं..
प्रेमाचं महाकठीण व्रत.. जे फक्त तिलाच पेललं..
त्या मीरेला समर्पित..
#अनामिक

पितृपूजन आणि कर्मकांड



पितृपूजन आणि कर्मकांड

चांद्र कालगणनेप्रामाणे सध्या चालू असणारा भाद्रपद महिन्याचा कृष्ण पक्ष पितृपक्ष अथवा पितृपंधरवडा या नावाने ओळखला जातो. या पंधरा दिवसांच्या काळात बहुसंख्य हिंदुधर्मीय आपापल्या पितरांच्या तृप्तीसाठी पिंडदान, तर्पण आदी विधी करतात. मृत व्यक्ती शरीराने आपल्या सोबत नसली, तरी ती अशरीरी अवस्थेत आपल्या सोबत आहे, ही कल्पना फार प्राचीन काळीच मानवी मनात उद्भवली आहे. यातूनच अनेकदा भूतप्रेतादी अमानवी योनी आणि त्यांनी एखाद्या माणसाचे भले-वाईट केल्याच्या गोष्टी देखील प्रसृत होतात. ज्याप्रमाणे देवता प्रसन्न होऊन मनोवांछित फळ देतात, किंवा रागावून माणसाचे अहित करतात, त्याचप्रमाणे पितरे देखील माणसाचे बरे वाईट करू शकतात, असे सांगितले जाते.

एकदा आपल्या आयुष्यात येणाऱ्या वाईट गोस्ठींचा संबंध दैवी आपत्तीशी लावला की, त्यातून बाहेर पडण्याचा मार्ग शोधण्याचा प्रयत्नही माणसे करू लागतात. कोणीतरी पितरांची अवकृपा झाल्याचे, अगर पितृदोष असल्याचे सांगून निरनिराळे विधी करण्यास सुचवतात. मग माणूस त्या कर्मकांडात ओढला जातो. ही पितरे म्हणजे आपलेच पूर्वज असतील, तर ती आपले वाईट का करू इच्छितील, असा प्रश्न वास्तविक पडला पाहिजे.

अशी कथा आहे, की वैदिक परंपरेप्रमाणे सर्वप्रथम मृत्यू पावलेली व्यक्ती म्हणजे यम. साहिजकच तो सर्वात आधी पितृलोकी गेला. त्यामुळे तेथील राजेपद त्याला मिळाले. याठिकाणी पुढील मृत व्यक्ती गेल्यानंतर यम त्यांना त्यांच्या दर्जाप्रमाणे स्थान देऊ लागला. त्या लोकी कोणत्याही अन्न-पेय आदी वस्तू स्वातंत्रपाने उपलब्ध नसल्याने ही पितरे त्याकरिता त्यांच्या जिवंत वंशजांवर अवलंबून असतात. ज्या मृताचे वंशज नसतील अगर असूनही पितरांकरिता श्राद्धविधी करत नसतील, त्या पितरांना पितृलोकी उपाशी राहावे लागते. या कल्पनेवरूनच मराठीत ‘पाप्याचे पितर’ हा वाक्यप्रयोग आला आहे. सामान्यपणे हडकुळ्या अगर दुबळ्या व्यक्तीस ‘पाप्याचे पितर’ असे संबोधले जाते. पापी व्यक्ती पापाचरण करणारी, आणि म्हणून धार्मिक आचरण न करणारी मानली जाते. अशी व्यक्ती आपल्या पितारांकरिता श्राद्ध करत नसणारच. मग भरण-पोषण न मिळाल्याने त्या व्यक्तीची पितरे यमलोकी अगदी दुबळी आणि लुकडी होत असणार. याउलट जो श्राद्धविधी करतो, त्याची पितरे मात्र सुदृढ शरीराची असली पाहिजेत.

वंश टिकला तरच आपल्याला अन्नपान मिळत राहील, ही पितरांची काळजी कालिदासाने ‘शाकुंतला’त व्यक्त केली आहे. राजा दुष्यंतास मुल नसल्याने त्याची पितरे दुष्यंताच्या मृत्यूनंतर आपल्याला पिंडदान कोण करणार, या विचाराने रडवेली होत. राजाने अर्पण केलेल्या जलाने आपले अश्रू धुवून मग उरलेले जल ती प्राशन करीत. (धौताश्रु-शेषमुदकं पितर: पिबन्ति).

अशा परिस्थितीत धार्मिकदृष्ट्या बघितले तरी पितरे आपले वाईट करतील असा विचार करणे तितकेसे योग्य नाही. उलट त्यांच्याबद्दल आदरभाव राखला जावा. कुटुंबातील हयात जेष्ठांचा आदार करणे हेही तितकेच महत्वाचे आहे. आपले आई-वडील जिवंत असताना त्यांच्याकडे दुर्लक्ष करणे अगर त्यांचा अपमान करणे, त्यांची काळजी न घेणे आणि मृत्युनंतर मात्र पितरांचा त्रास होऊ नये म्हणून निरनिराळी कर्मकांडे करणे व्यर्थ होय. मातृदेवो भव, पितृदेवो भव असा उपदेश संस्कृतीने केला आहे. त्याकडे दुर्लक्ष कारायचे आणि पितृपक्षात कर्मकांड करायचे, हे तर्कसंगत नाही. म्हणूनच असे म्हणावेसे वाटते की, जेष्ठांचा आदर करणे सर्वात म्हत्वाचे आहे. अर्थातच ज्यांची कोणाची श्रद्धा असेल, तर त्यांनी श्राद्धकर्मे जरूर करावीत. श्राद्ध आणि महालयासारखे दरवर्षी करावयाचे विधी श्रद्धेने केल्यास त्याद्वारे सर्व पितरांची तृप्ती होत असल्याने इतर कोणत्याही कर्मकांडाच्या मागे लागण्याची गरजही भासणार नाही.

— अंबरीष खरे (सगुण निर्गुण, मटा. २६ सप्टेंबर २०१६)

(लेखक टिळक महाराष्ट्र विद्यापीठाच्या संस्कृत आणि भारतविद्या विभागात संस्कृतचे असिस्टंट प्रोफेसर, अभ्यासक आणि संशोधक आहेत.)

Wednesday, September 28, 2016

नजर

दुसर्‍याची नजर उधार घेऊ नका. स्वत:च्या नजरेतील ताकद ओळखा. त्याप्रमाणे आपली मत घाईघाईने मांडण्याची चूक करू नका. अनुभवातून बोला, प्रचीती घ्या, कोणताही अनुभव आपल्या प्रचितीचा हिस्सा झाल्यावर जे होत त्यालाच ज्ञान म्हणतात. हे ज्ञान ज्याच त्याला होत, ते तो दुसर्‍याला देऊ शकत नाही. इतरांकडून समजते त्याला माहिती म्हणतात.
~ वपु काळे | ठिकरी

Monday, September 26, 2016

लोकमान्य टिळक यांचे विचार

  
         मला वाटते की, देशाच्या राजकीय, सामाजिकप्रभृती परिस्थितीचें आणि ती सुधारण्यासाठी ठरलेल्या सिद्धान्तप्राय उपायांचें ज्ञान मुलांना लहानपणापासूनच करून देणें अत्यंत आवश्यक झाले आहे. राजकीय सिद्धान्तांचें नि सामाजिक प्रेम यांचें विद्यार्थ्यास लहानपणापासूनच बाळकडू देणें (जसें अवश्य) तद्वतच जातीभेद, जातीद्वेष नि जातीमत्सर यांचे योगाने आमचा देश कसा विभागला जात आहे, कसा भाजून निघत आहे, कसा करपून जात आहे याचेंही ज्ञान राष्ट्रीय शाळेतील मुलांना मिळालें पाहिजे; जातीभेद सोडण्याची आवश्यकता किती आहे हें आमच्या विद्यार्थ्यांना समजलें पाहिजे.’
- लोकमान्य टिळक (बेळगावचें व्याख्यान, १९०७) —

Sunday, September 25, 2016

Saturday, September 24, 2016

शोपीस... प्रेमाचं!

शोपीस... प्रेमाचं!

सुजाता हिंगे

खुलेआम व्यक्त होण्याच्या नादात 'प्रेम' ही अत्यंत वैयक्तिक असलेली गोष्टसुद्धा हल्ली सोशल मीडियावर अधिकृतरित्या जाहीर केली जाते. दोघांमधील हे (खरं?) प्रेमाचं नातं ( खोट्या) प्रतिष्ठेसाठी 'रिलेशनशिप' नावाच्या चौकटीत मग संकुचित होत जातं. प्रेम या भावनेपेक्षाही तो दिखाव्याचा भाग अधिक बनल्याचं आजच्या अनेक नात्यांकडे पाहिलं की लक्षात येतं. त्यामुळेच आपण कोणाच्यातरी प्रेमात आहोत, हे जगाला दाखवणं आजच्या पिढीतील बहुतांश जणांना महत्त्वाचं वाटतं. सोशल मीडियाचा आपल्याला हवा तसा उपयोग यासाठी केला जातो. लोकांच्या साक्षीने प्रेमाच्या जाहीर प्रवासाला सुरुवात होते खरी, पण नकळत होणारं हे प्रेम ठरवून केल्यामुळे ते हळूवार संवेदनांच्या पलीकडे जात कालांतराने बंधनांचा फक्त एक भाग बनून राहतं. प्रेमात किती आकंठ बुडालो आहोत हे स्वतःपेक्षा जगाला दाखवण्याच्या नादात एकमेकांना एकमेकांशी इतकं बांधून घेतलं जातं की त्यांच्यासाठी दुसरं कुठलं विश्वच उरत नाही. असं असतानाही एकमेकांना समजून घेणं, एकमेकांपाशी व्यक्त होणं, एकमेकांच्या भावनांचा आदर करणं, एकमेकांसाठी तडजोड करणं हे या नात्यात कुठेही होताना दिसत नाही.

नात्यातील वीण वाढत जाण्यापेक्षा 'तुझ्या श्वासावरही माझा हक्क'च्या मालकी वर्चस्वामुळे एकमेकांची पर्सनल स्पेस संपते आणि नाद वाढायला लागतो. शरीरापेक्षा मनाला स्पर्श करणं, हे सुदृढ नात्याचं गमकच त्यांच्या लेखी नसतं. अशातच अती जवळीकतेमुळे एकमेकांमधली हुरहूर संपते अन् प्रेमाचं नातं बहरण्याऐवजी खुरटत जातं. 'विश्वास' हाच पाया असणाऱ्या या मूल्याला रिलेशनशिपमध्ये थारा नसतो. कधीकाळी सोलमेट म्हणवले जाणारे हे दोन जीव, नंतर एकमेकांना अगदी नकोनकोसे होतात. एकमेकांच्या हृदयात न रुजलेलं हे नातं वरकरणी घट्ट दिसावं यासाठी त्यांची धडपड सुरू असते अन् 'शोपीस' झालेलं हे नातं लोकांसाठी कोरड्या भावनेने तुटेल इतपत ताणलं जातं. मूळात चिमुकला जीव असलेल्या या नात्याचा श्वास सगळ्या कोंडमाऱ्यामुळे अखेर संपुष्टात येतो. बंधमुक्त आयुष्य जगायला सोकावलेले हे जीव आधी 'इट्स कॉम्प्लिकेटेड' आणि मग 'सिंगल' असे स्टॅटस अपलोड करतात आणि ब्रेक्रअपची हाळी देतात. 'नाही पटलं तर होऊ वेगळे', या दुबळ्या पायावर उभ्या असलेल्या नात्याला लोकांच्याच सहानुभूतीने विराम दिला जातो. शिवाय 'सिंगल' असल्याचं आवाहनही सहजपणे 'वेटिंग'मध्ये असलेल्यांपर्यंत पोहोचवलं जातं. नसानसांमध्ये न भिनता हे प्रेम फक्त रिलेशनशिपच्या वस्त्रापुरतं मर्यादित राहिल्याने, ते सहज बाजूला उतरवून तर ठेवलं जातंच. शिवाय लगेचच दुसऱ्या रिलेशनशिपच्या वस्त्रात शिरण्यासाठी ते सज्जही होतं. कालांतराने नव्या नावाची घोषणा करीत रिलेशनशिपची कार्यकारिणी पुन्हा एकदा लोकांसाठी जाहीर केली जाते. या सगळ्यात व्हर्च्युअल प्रेमाच्या बोकाळलेल्या प्रतिमेमुळे खऱ्या मॅच्युअर्ड प्रेमालाही उपेक्षेचे धनी होऊन राहावं लागतं.

Source : http://m.maharashtratimes.com/lifestyle/gents-/-ladies/love-life-on-social-media/articleshow/54401000.cms