समिक्षा लेखन

ही कविता केवळ निसर्गचित्र रंगवत नाही, तर मानवी मनाच्या अतिशय सूक्ष्म आणि आध्यात्मिक प्रवासाला शब्दरूप देते. Ramdas Khare यांच्या “प्रकाश पाझरत जावा” या कवितेत वैराग्य, वेदना, करुणा आणि अमूर्ततेकडे जाणारी अंतर्मनाची ओढ अत्यंत चित्रमय पद्धतीने व्यक्त झाली आहे.

कवितेच्या सुरुवातीलाच “वैराग्याचे पलिते” आणि “क्षितिजावर पेटलेले” या प्रतिमा मनाला गूढ शांततेच्या प्रदेशात घेऊन जातात. येथे क्षितिज हे केवळ निसर्गाचे दृश्य राहत नाही, तर जीवनाच्या शेवटच्या टप्प्याचे, आत्मशोधाचे प्रतीक बनते. लाटांवर उमटणारे नभाचे रंग जीवनातील बदलत्या भावनांचे प्रतीक वाटतात.

“ही निःशब्द शांतता कॅनव्हासमधून पाझरणारी” ही ओळ विशेष प्रभावी आहे. कवीने येथे चित्रकलेचा संदर्भ वापरून भावविश्व उभे केले आहे. शांतता ही फक्त ऐकू येत नसलेली गोष्ट नाही, तर ती रंग, रेषा आणि वेदनांमधून वाहणारी अनुभूती आहे. “रेषांशी डोळे भिडवणारी” या प्रतिमेत कलाकाराच्या आत्मसंवादाची झलक दिसते.

कवितेच्या पुढील भागात करुणेचा गडद अंधारही भयावह न वाटता आश्रयदायी भासतो. “निष्पर्ण झाडाच्या कडेला” शांत निजण्याची इच्छा ही जीवनातील थकव्याची आणि अंतिम शांततेची प्रतीकात्मक अभिव्यक्ती आहे. निष्पर्ण झाड म्हणजे विरक्ती, एकाकीपणा आणि काळाच्या प्रवाहात उरलेली निर्विकार अवस्था.

शेवटच्या ओळींमध्ये कवितेचा गाभा सामावलेला आहे — “अपूर्णतेकडून अमूर्तकडे प्रकाश असा पाझरत जावा”.
येथे “अपूर्णता” म्हणजे मानवी जीवनातील मर्यादा, वेदना आणि अपुरेपणा; तर “अमूर्त” म्हणजे भौतिकतेपलीकडील आध्यात्मिक उंची. कवीला या प्रवासातून प्रकाश जन्माला यावा अशी अपेक्षा आहे. हा प्रकाश बाह्य नसून अंतर्मनाच्या जाणिवेचा आहे.

भाषेच्या दृष्टीने कविता अत्यंत चित्रमय, प्रतीकप्रधान आणि संवेदनशील आहे. प्रत्येक प्रतिमा वाचकाला विचारात बुडवते. कवितेचा लयबद्ध प्रवाह आणि गूढ शांतता तिच्या आशयाला अधिक प्रभावी बनवतात.

एकूणच, “प्रकाश पाझरत जावा” ही कविता मानवी वेदना, वैराग्य आणि आत्मशोध यांच्या संगमातून निर्माण झालेली एक चिंतनशील कलाकृती आहे. ती वाचकाला केवळ शब्दांचा अनुभव देत नाही, तर अंतर्मुख होण्यास भाग पाडते.

@ eaksharman