डॉ आनंद नाडकर्णी

भावपूर्ण श्रद्धांजली: मानसिक आरोग्याचा 'आनंद' वाटणारा दीपस्तंभ हरपला!

आपल्या शब्दांनी आणि उपचारांनी हजारो नैराश्यग्रस्तांच्या आयुष्यात आशेचा नवा किरण निर्माण करणारे ज्येष्ठ मानसोपचारतज्ज्ञ, लेखक आणि सामाजिक कार्यकर्ते डॉ. आनंद नाडकर्णी यांचे वयाच्या ६८ व्या वर्षी मुंबईत निधन झाले. मा​नसिक आजार किंवा नैराश्य या विषयावर समाजात उघडपणे बोलणे जेव्हा टाळले जायचे, अशा काळात त्यांनी याविषयीची भीती दूर करून "मनाची मशागत" करण्याची चळवळ उभारली. त्यांच्या जाण्याने केवळ वैद्यकीय क्षेत्राचेच नव्हे, तर महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक आणि सामाजिक क्षेत्राचे कधीही न भरून निघणारे नुकसान झाले आहे.

डॉ. नाडकर्णी यांचे जीवन आणि करिअर अत्यंत बहुआयामी होते. २३ मार्च १९९० रोजी ठाण्यात 'इन्स्टिट्यूट फॉर सायकॉलॉजिकल हेल्थ' (IPH) या संस्थेची स्थापना केली, जिथे आज ७० हून अधिक तज्ज्ञ कार्यरत आहेत. केवळ क्लिनिकपुरते मर्यादित न राहता त्यांनी कला, संगीत आणि संवादाच्या माध्यमातून व्यक्तीचा 'स्व-विकास' साधला. यासोबतच, तरुणांना आणि पालकांना करिअर व जगण्याची योग्य दिशा देण्यासाठी त्यांनी 'वेध' (VEDH) हा अत्यंत लोकप्रिय उपक्रम सुरू केला. तसेच, पुण्यातील प्रसिद्ध 'मुक्तांगण पुनर्वसन केंद्रा'चे संस्थापक-विश्वस्त म्हणून व्यसनमुक्तीच्या क्षेत्रात त्यांनी केलेले कार्य ऐतिहासिक मानले जाते.

वैद्यकीय कार्याव्यतिरिक्त डॉ. नाडकर्णी हे एक उत्तम लेखक, नाटककार आणि संवेदनशील विचारवंत होते. त्यांनी मराठीत १७ पेक्षा जास्त पुस्तके लिहिली, ज्यामध्ये 'मनोगती', 'आत्मभान', 'सोबत संगतीची' आणि 'मनातलं माणसाचं' या गाजलेल्या पुस्तकांचा समावेश आहे; त्यांच्या दर्जेदार लेखनाची दखल घेऊन इयत्ता ९ वीच्या मराठीच्या पाठ्यपुस्तकातही त्यांच्या लेखाचा समावेश करण्यात आला आहे. राष्ट्रीय-राज्य पुरस्कार प्राप्त 'देवराई' व 'कदाचित' यांसारख्या चित्रपटांसाठी मानसोपचार सल्लागार म्हणून मोलाचे योगदान दिले होते.

हिंदू तत्त्वज्ञान, इतिहास, संगीत आणि ताणतणाव व्यवस्थापन अशा विविध विषयांचा सखोल अभ्यास असलेले डॉ. नाडकर्णी "मानसिक आजार असणे म्हणजे वेडे असणे नव्हे, तर मनाला झालेली ती एक जखम आहे जी उपचाराने बरी होऊ शकते," हा दृढ विश्वास त्यांनी समाजात निर्माण केला. डॉ. आनंद नाडकर्णी आज आपल्यात नसले, तरी त्यांनी रुजवलेली 'आयपीएच'ची संस्था आणि त्यांचे विचारप्रवर्तक साहित्य लाखो लोकांना सदैव मार्ग दाखवत राहील. मनाच्या अंधाऱ्या कोपऱ्यात आशेचा दिवा लावणाऱ्या या महान व्यक्तिमत्त्वाला भावपूर्ण श्रद्धांजली!

Fb page post : आपले कलाकार https://www.facebook.com/100054189475252/posts/pfbid0dZKMvSPxvBunoLhGBgqdDBHimowjcN7Sg6WPSZkXv5itaapcTzocWcP86ATgwpMTl/