Friday, April 10, 2026

हिंदी काव्य १

धूप में निकलो घटाओं में नहा कर देखो
ज़िंदगी क्या है किताबों को हटा कर देखो

सिर्फ़ आँखों से ही दुनिया नहीं देखी जाती
दिल की धड़कन को भी बीनाई बना कर देखो

पत्थरों में भी ज़बाँ होती है दिल होते हैं
अपने घर के दर-ओ-दीवार सजा कर देखो

वो सितारा है चमकने दो यूँही आँखों में
क्या ज़रूरी है उसे जिस्म बना कर देखो

फ़ासला नज़रों का धोका भी तो हो सकता है
वो मिले या न मिले हाथ बढ़ा कर देखो
               
                Nida Fazli
                

काव्य ९

येहेरीत दोन मोटा 
दोन्हीमधी पाणी एक 
आडोयाले कना, चाक 
दोन्ही मध्ये गती एक 

दोन्ही नाडा समदुर 
 दोन्हीमधी झीज एक
दोन्ही बैलांचं ओढणं 
दोन्हीमधी ओढ एक

उतरणी चढणीचे 
नाव दोन धाव एक 
मोट हाकलतो एक 
जीव पोसतो कितीक 

बहिणाई चौधरी

काव्य ८

मरगळलेले शब्द नसावे 
सळसळणारे गीत असो 
नफ़ा फ़ायदा सोडून देऊन 
कळवळणारी प्रीत असो

विलक्षणावर प्रेम असावे 
ऐरे गैरे साथ नसो 
जिवंत उत्साहात मरावे 
कोमेजून शंभरी नको

सदा सजन आकाश दिसावे 
पंखावर काजळी नको 
भुषण येवो दूषण येवो 
मार्गावर कुंपणे नको

जाईन आज किंवा मी उद्या 
उरेल ना काही माघारी 
पण जे जगलो क्षणभर 
त्याचा किंचित पश्चात्ताप नको

नाम

काव्य ७

किती तरी दिवसांत
नाही चांदण्यात गेलो
किती तरी दिवसांत
नाही नदीत डुंबलो

खुल्या चांदण्याची ओढ
आहे माझी ही जुनीच
आणि वाहत्या पाण्याची
शीळ ओळखीची तीच

केव्हा तरी चांदण्यात
पुन्हा जाईन निर्भय;
गांवाकाठच्या नदीत
होईन मी जलमय

आज अंतरात भीती
खुल्या चांदण्याची थोडी
आणि नदीचा प्रवाह
अंगावर काटा काढी

बरा म्हणून हा ईथे
दिवा पारवा पाऱ्याचा
बरी तोतऱ्या नळाची
शिरी धार, मुखी ऋचा

बा.सी.मर्ढेकर

काव्य ६

विझलो आज जरी मी
हा माझा अंत नाही
पेटेन उद्या नव्याने
हे सामर्थ्य नाशवंत नाही

छाटले जरी पंख माझे
पुन्हा उडेन मी
अडवू शकेल मला
अजून अशी भिंत नाही

माझी झोपडी जाळण्याचे
केलेत कैक कावे
जळेल झोपडी अशी
आग ती ज्वलंत नाही

रोखण्यास वाट माझी
वादळे होती आतूर
डोळ्यांत जरी गेली धूळ
थांबण्यास उसंत नाही

येतील वादळे
खेटेल तुफान
तरी वाट चालतो..
अडथळ्यांना भिवून अडखळणे
पावलांना पसंत नाही

सुरेश भट

काव्य ५

सुख वेचिन म्हणण्या आधी
 घन दुःखाचा गहिवरतो 
अन दुःख सावरु जाता 
कवडसा सुखाचा येतो 
या ऊन सावली संगे 
रमण्यात ही मौज म्हणूनी
मी हसून हल्ली माझ्या 
जगण्याला श्रावण म्हणतो 
"श्रावण"

गुरू ठाकूर 

काव्य ४ निळा


जेथे उगवे मावळे त्यांचा लावण्यसोहळा
असा कालिंदीच्या काठी एक इंदीवरनिळा 
होऊ आपणही निळ्या, करू त्याशी अंगसंग 
निळ्या झाल्या त्यांच्यासंगे रंग खेळतो श्रीरंग

बा. भ. बोरकर

#eaksharman

काव्य २ वाट

दिवसेंदिवस..
जगण्याची वाट चिंचोळी होत चालली आहे
वाटतं मागनं कोणी येऊ नये
आणि आपल्या पुढे कोणी असू नये
सांभाळलेलं बोचकं भिरकावलं तर
ते वेचायलाही कोणी जाऊ नये
कोणाची चाहूल नको
कोणाची हाक नको
मला ओळखणारं कॊणी नको
मलाही माझी ओळख नको
जायची घाई नाही
थांबायची हौस नाही
आणि त्या वाटेवरून जाताना
चालायची गरज नाही
#चंगो

काव्य १ एका तळ्यात होती बदकें पिलें सुरेख

एका तळ्यात होती बदके पिले सुरेख
होते कुरूप वेडे पिल्लू तयात एक

कोणी न त्यास घेई खेळावयास संगे
सर्वांहुनी निराळे ते वेगळे तरंगे
दावूनि बोट त्याला म्हणती हसून लोक
आहे कुरूप वेडे पिल्लू तयात एक

पिल्लास दुःख भारी, भोळे रडे स्वतःशी
भावंड ना विचारी, सांगेल ते कुणाशी ?
जे ते तयास टोची दावी उगाच धाक
होते कुरूप वेडे पिल्लू तयात एक

एके दिनी परंतु पिल्लास त्या कळाले
भय वेड पार त्याचे वाऱ्यासवे पळाले
पाण्यात पाहताना चोरूनिया क्षणैक
त्याचेच त्या कळाले तो राजहंस एक

ग. दि. माडगूळकर

#eaksharman




काव्य १० केले कुणास्तव ते किती,हे कधी मोजू नये

केले कुणास्तव ते किती,
हे कधी मोजू नये;

होणार त्याची विस्मृती;
त्याला तयारी पाहिजे.

डोक्यावरी जे घेऊनी
आज येथे नाचती,
घेतील ते पायातळी;
त्याला तयारी पाहिजे.

सत्यास साक्षी ठेवुनी वागेल तो,
बोलेल जो,
तो बोचतो मित्रांसही !
त्याला तयारी पाहिजे.

@eaksharman

पाण्यामध्ये पडलास ना?
पाणी कसेही ते असो
आता टळेना पोहणे;
त्याला तयारी पाहिजे

विंदा करंदीकर

काव्य १२ चुकली दिशा तरीही हुकले न श्रेय सारे



चुकली दिशा तरीही हुकले न श्रेय सारे ;
वेड्या मुशाफिराला सामील सर्व तारे .

मी चालतो अखंड चालायचे म्हणून ;
धुंदीत या गतीच्या सारेच पंथ प्यारे .

डरतात वादळांना जे दास त्या ध्रुवाचे ;
हे शीड तोडले की अनुकुल सर्व वारे .

मग्रूर प्राक्तनाचा मी फाडला नकाशा ;
विझले तिथेच सारे ते मागचे इशारे .
@eaksharman
चुकली दिशा तरीही आकाश एक आहे ,
हे जाणतो तयाला वाटेल तेथ न्यारे .

आशा तशी निराशा , हे श्रेय सावधांचे ;
बेसावधास कैसे डसणार हे निखारे..

विंदा करंदीकर

काव्य ११ देणाऱ्याने देत जावे घेणाऱ्याने घेत जावे

देणाऱ्याने देत जावे;
घेणाऱ्याने घेत जावे.

हिरव्यापिवळ्या माळावरून
हिरवीपिवळी शाल घ्यावी,
सह्याद्रीच्या कड्याकडून
छातीसाठी ढाल घ्यावी.

वेड्यापिशा ढगाकडून
वेडेपिसे आकार घ्यावे;
रक्तामधल्या प्रश्नांसाठी
पृथ्वीकडून होकार घ्यावे.

@eaksharman

उसळलेल्या दर्याकडून
पिसाळलेली आयाळ घ्यावी;
भरलेल्या भीमेकडून
तुकोबाची माळ घ्यावी

देणाऱ्याने देत जावे;
घेणाऱ्याने घेत जावे;
घेता घेता एक दिवस
देणाऱ्याचे हात घ्यावे !

विंदा करंदीकर

काव्य ७ माझ्या गोव्याच्या भूमीत गड्या नारळ मधाचे

माझ्या गोव्याच्या भूमीत गड्या नारळ मधाचे कड्याकपारीमधुनी घट फुटती दुधाचे

माझ्या गोव्याच्या भूमीत आंब्याफणसांची रास
फुली फळांचे पाझर फळी फुलांचे सुवास

माझ्या गोव्याच्या भूमीत उन्हाळ्यात खारा वारा
पावसात दारापुढे सोन्याचांदीच्या रे धारा

माझ्या गोव्याच्या भूमीत येते चांदणे माहेरा
ओलावल्या लोचनांनी भेटे आकाश सागरा
@eaksharman
माझ्या गोव्याच्या भूमीत चाफा पानावीण फुले भोळाभाबडा शालीन भाव शब्दावीण बोले

माझ्या गोव्याच्या भूमीत गड्या साळीचा रे
भात वाढी आईच्या मायेने सोनकेवड्याचा हात

माझ्या गोव्याच्या भूमीत लाल माती, निळे पाणी
खोल आरक्त घावांत शुद्ध वेदनांची गाणी

बा. भ. बोरकर

काव्य ८ एक हिंवटीचा निळा, एक धुवटीचा निळा

निळा

एक हिंवटीचा निळा, एक धुवटीचा निळा,
दूर डोंगरांचा एक जरा त्यांच्याहून निळा,
मोरपिसाच्या डोळ्याचा एक मखमाली निळा,
इंद्रनिळांतला एक गोड राजबिंड निळा,
विसावल्या सागराचा एक ओलसर निळा,
आकाशाच्या घुमटाचा एक गोलसर निळा...

@eaksharman
असे नानागुणी निळे किती सांगू त्यांचे लळे?
ज्यांच्यामुळे नित्य नवे गडे तुझे माझे डोळे :
जेथे उगवे मावळे त्यांचा लावण्यसोहळा
असा कालिंदीच्या काठी एक इंदीवरनिळा :
होऊ आपणही निळ्या, करू त्याशी अंगसंग :
निळ्या झाल्या त्यांच्यासंगे रंग खेळतो श्रीरंग.

बा. भ. बोरकर

काव्य २ इंद्रायणी काठी, देवाची आळंदी

इंद्रायणी काठी, देवाची आळंदी 
लागली समाधी, ज्ञानेशाची


ज्ञानियाचा राजा भोगतो राणिव 
नाचती वैष्णव, मागेपुढे


मागेपुढे दाटे ज्ञानाचा उजेड 
अंगणात झाड कैवल्याचे


@eaksharman

उजेडी राहिले उजेड होऊन 
निवृत्ती, सोपान, मुक्ताबाई


ग. दि. माडगूळकर


काव्य ९ निळा पक्षी

काही केल्या
काही केल्या
निळा पक्षी
जात नाही.

प्रकाशाचे
पंख सान;
निळी चोच
निळी मान;
निळे डोळे
निळे गान;
निळी चाल
निळा ढंग;
त्याने चढे
आकाशाला
निळा रंग.
@eaksharman

असली ही
जात न्यारी
बसे माझ्या
निंबावरी;
पृथ्वीमध्ये
पाळे खोल;
तरीसुद्धा
जाई तोल;
...अनंताचा
खड्डा खोल.

तर्काच्या या
गोफणीने
फेकितसे
काही जड;
आणि पाने
आघाताने
करतात
तडफड;
टिकाळीला
निळा पक्षी
जसा धड
तसा धड;
...उंच जागा
अवघड.

याचे गान
याचे गान
अमृताची
जणू सुई;
पांघरूण
घेतो जाड,
तरी टोचे;
झोप नाही
जागविते
मेलेल्याला;
जागृतांना
करी घाई.

याचे गान
याचे गान
स्वरालाच
नुरे भान.
नाही तार
नाही मंद्र;
...चोचीमध्ये
धरी चंद्र.

काही केल्या
काही केल्या
निळा पक्षी
जात नाही.


विंदा करंदीकर

निळा पक्षी

काव्य ६ देखणे ते चेहरे, जे प्रांजळाचे आरसे ।

देखणे ते चेहरे, जे प्रांजळाचे आरसे ।
गोरटे की सावळे, या मोल नाही फारसे ॥

तेच डोळे देखणे, जे कोंडीती साऱ्या नभा ।
वोळिती दुःखे जनांच्या, सांडिती नेत्रप्रभा ॥

देखणे ते ओठ की जे ओविती मुक्ताफळे।
आणि ज्यांच्या लाघवाने, सत्य होते कोवळे ॥

देखणे ते हात ज्यांना, निर्मितीचे डोहळे ।
मंगलाने गंधलेले, सुंदराचे सोहळे ॥
@eaksharman

देखणी ती पाऊले, जी ध्यासपंथे चालती ।
वाळवंटातूनसुद्धा, स्वस्तिपद्म रेखिती ॥

देखणे ते स्कंध ज्या ये, सूळ नेता स्वेच्छया ।
लाभला आदेश प्राणां, निश्चये पाळावया ॥

देखणी ती जीवने, जी तृप्तीची तीर्थोदके ।
चांदणे ज्यातुन वाहे, शुभ्र पाऱ्यासारखे ॥

देखणा देहान्त तो, जो सागरी सुर्यास्तसा ।
अग्निचा पेरुन जातो, रात्रगर्भी वारसा ॥

बा. भ. बोरकर

काव्य ५ अर्थेविण पाठांतर कासया करावें

अर्थेविण पाठांतर कासया करावें । 
व्यर्थचि मरावें घोकूनियां ।। 

घोकूनियां काय वेगीं अर्थ पाहे । 
अर्थरूप राहे होऊनियां ।। 

@eaksharman

तुका म्हणे ज्याला अर्थी आहे भेटी । 
नाहीं तरी गोष्टी बोलों नका ।।

संत तुकाराम
#eaksharman

काव्य ४ छोटेसे बहीणभाऊ

छोटेसे बहीणभाऊ 
उद्याला मोठाले होऊ 
उद्याच्या जगाला, उद्याच्या युगाला 
नवीन आकार देऊ

ओसाड उजाड जागा
होतील सुंदर बागा 
शेतांना, मळ्यांना, फुलांना, 
फळांना नवीन बहार देऊ

@eaksharman

मोकळ्या आभाळी जाऊ 
मोकळ्या गळ्याने गाऊ 
निर्मळ मनाने, आनंदभराने 
आनंद देऊ अन् घेऊ

प्रेमाने एकत्र राहू 
नवीन जीवन पाहू 
अनेक देशांचे, भाषांचे, वेशांचे 
अनेक एकच होऊ

वसंत बापट
#eaksharman