Friday, August 23, 2024
Tuesday, May 2, 2017
ही दरी धुक्याचे तळे जणू अनिवार
ही दरी
धुक्याचे तळे जणू अनिवार
सांडला केशरी कुंभ
उठे झंकार
कोवळ्या तृणांना जणू उन्हाचे डोळे
उमटले कळीवर
पाय दवाचे... ओले...
मी ओंजळ माझी
रितीच घेऊन आलो
जाताना...
ओंजळ रितीच ठेवून गेलो
ओंजळीत आल्या गेल्या श्रेयांवरती
पण... पुसट... कोवळे
नाव कोरूनी गेलो....
न सांगताच तू
मला उमगते सारे
कळतात तुलाही
मौनातील इशारे
दोघांत कशाला मग शब्दांचे बांध
'कळण्याचा' चाले
'कळण्याशी' संवाद...
मी तुझ्या घराशी
खरेच होतो आलो
थबकलो... जरासा....
क्षणात मागे फिरलो
किती दूर पोचलो सर्व तोडूनी धागे
क्षण वळून पहिले....
.... तुझा उंबरा मागे!
वठलेल्या फांद्या होत्या
परवा... परवा...
आभाळ कोरडे होते
परवा... परवा...
नादला एकदा आषाढाचा 'झाला'
झाडांतून हिरवा
पाऊस दाटून आला
शेवटी भेटलो होतो
आपण येथे
ह्या इथेच वळले
दुरावणारे रस्ते
तेव्हा मी फिरलो इथेच येता येता
पण आज थबकलो येथे...
जाता.... जाता...
तू वेध घेतला
आणि साधला नेम
ह्या क्षणापूर्वी तर
होते सारे क्षेम
झाले ते झाले.... एक कळेना फक्त
का तुझ्याही कालाजातुनी झिरपते रक्त?
आकाश तरंगे
उंचावरती दूर
मातीच्या हृदयी
झुरणीचे काहूर
जाणून घेउनी अतृप्तांचे हेतू
कोसळता पाऊस
झाला मिलनसेतू
सुधीर मोघ्याच्या 'लय' ह्या काव्यसंग्रहातून
Friday, April 28, 2017
जगण्या मध्ये ब्रह्मानंद
Saturday, April 8, 2017
ऎल तटावर पैल तटावर हिरवाळी घेऊन
ऎल तटावर पैल तटावर हिरवाळी घेऊन
निळासांवळा झरा वाहतो बेटाबेटातुन.
शेतमळ्यांची दाट लागली हिरवी गरदी पुढे.
हिरव्या कुरणामधुनि चालली काळ्या डोहाकडे.
पाय टाकुनी जळांत बसला असला औदुंबर.
Friday, April 7, 2017
पाऊस पडून गेल्यावर, मन पागोळ्यांगत झाले
क्षितीजाच्या वाटेवरती पाण्यावर रांगत गेले
थेंबांना सावरलेल्या त्या गवतांच्या काडांचा....
पाऊस पडून गेल्यावर, मी भिजलेल्या झाडांचा....
पाऊस पडून गेल्यावर, मन थेंबांचे गारांचे....
आईस चकवूनी आल्या त्या डबक्यांतील पोरांचे....
मोडून मनाची दारे, येवुली पाऊल भरती
पाऊस पडून गेल्यावर, या ओल्या रस्त्यावरती....
पाऊस पडून गेल्यावर, मी चंद्र चिंब भिजलेला.....
विझवून चांदण्या सार्या, विझलेला शांत निजलेला....
पाऊस पडून गेल्यावर, मन भिरभीरता पारवा....
पाऊस पडून गेल्यावर, मन गारठता गारवा ....
- सौमित्र
Thursday, April 6, 2017
कुठल्याही पानावर लिहावं
अशी वही मला दिलीस
आतून दार उघडेल
अशीच खोली मला दिलीस...!!
माझ्या काचेच्या तावदानातून
दिसणाऱ्या सूर्याला
सूर्य म्हणू दिलंस
आणि माझ्या
अडगळीच्या खोलीत
चुकूनही नाही डोकावलंस....
हं आता माझ्यासारख
कागदाच्या होडीत बसून
तरंगता येत नाही तुला....
पण त्या होडीवर
छत्री धरुन
पावसातून धावतोस
हेही कळतेच ना मला !!!
- संजीवनी बोकील
Tuesday, April 4, 2017
Monday, April 3, 2017
अंगणभर विखुरलेल्या गुलमोहोराच्या लालजर्द
पाकळ्यांतून हलकेच पावलं टाकतानाही
तुला कसेसे होई
पहिल्या पावसाच्या धुंद वृष्टीत सचैल भिजताना
तुझ्या नसानसातून आनंदाचे हुंकार उमटत
दूरदूरुन आलेल्या गीतलहरींनी तुझ्या
छातीतले इमानी दु:ख भरभरुन वाहू लागे.
एकदा सोनेरी संधीप्रकाशात झळ्झळती केतकी
साडी नेसून गच्चीवर मी तुझ्यासमोर आले
तेव्हा एकटक न्याहाळत कवितेतल्यासारख तू
म्हणाल होतास,
“आता मी कोणता संधीप्रकाश पहायचा ? ”
हे सारे उद्याही तसेच असेल…….
ऋतुचक्राचे आस आपल्या गतीने फिरत राहतील
संधीप्रकाशाचा सोनेरी लावण्यात अवघा आसमंत
न्हाउन निघेल.
आणि पहिल्या पावसाच्या बेभान वृष्टीत धरतीचा
कण न् कण पुळकीत होउन नाचू लागेल
हे सारे तसेच असेल
फक्त तू नसशील………तू नसशील
मात्र गुलमोहोराच्या ओसडंत्या पाकळ्यांतून वेदनेची
लालजर्द आसवं तुझ्या आठवणीसाठी वाहतच राहतील.
– अनुराधा पोतदार
– सकाळ दिवाळी अंक २०००
Sunday, April 2, 2017
आयुष्याला द्यावे उत्तर
नजर रोखुनी नजरेमध्ये, आयुष्याला द्यावे उत्तर…
आयुष्याला भिडतानाही, चैन करावी स्वप्नांची…
नजर रोखुनी नजरेमध्ये, आयुष्याला द्यावे उत्तर…
हसू असावे ओठांवरती, काळीज काढुन देताना…
नजर रोखुनी नजरेमध्ये, आयुष्याला द्यावे उत्तर…
गहिवर यावा जगास सार्या, निरोप शेवटचा देताना…
नजर रोखुनी नजरेमध्ये, आयुष्याला द्यावे उत्तर…
Saturday, April 1, 2017
चौकट मोडून बघेण म्हणतो
मनासारखे जगेण म्हणतो
परी नेमका येउन छळतो
प्रश्न एक कातील
"पण लोक काय म्हणतील?"
सुचेल गाणे तिथेच गावे
वाटे शिँगे मोडून व्हावे वासरात सामील
"पण लोक काय म्हणतील?"
जगास हिम्मत दावीन म्हणतो
फाडीन म्हणतो सर्व मुखवटे
जीथे जसे दिसतील
"पण लोक काय म्हणतील"?
- गुरू ठाकूर
Friday, March 31, 2017
Thursday, March 30, 2017
त्या कोवळया फुलांचा बाजार पाहीला
पैशात भावनेचा व्यापार पाहीला मी
नजरेत वासनेचा श्रृंगार पाहीला मी
वस्तीतूनी दिव्यांच्या अंधार पाहीला मी
तो सूर्य ही जरासा लाचार पाहीला मी
गायक :श्रीधर फडके
संगीतकार :श्रीधर फडके
Wednesday, March 29, 2017
ओळखलत क सर माला
कपडे होते कर्दमलेले, केसांवरती पाणी.
‘गंगामाई पाहुणी आली, गेली घरट्यात राहुन’.
माहेरवाशिणीसारखी चार भिंतीत नाचली,
मोकळ्या हाती जाईल कशी, बायको मात्र वाचली.
भिंत खचली, चूल विझली, होते नव्हते नेले,
प्रसाद म्हणून पापण्यांवरती पाणी थोडे ठेवले.
‘पैसे नकोत सर’, जरा एकटेपणा वाटला.
कारभारणीला घेउन संगे सर आता लढतो आहे
पडकी भिंत बांधतो आहे, चिख्लगाळ काढतो आहे ,
मोडून पडला संसार तरी मोडला नाही कणा
पाठीवरती हात ठेउन, तुम्ही फक्त लढ म्हणा !
Tuesday, March 28, 2017
आई म्हणोनी कोणी,
आईस हाक मारी
ती हाक येई कानी,
मज होय शोककारी
मारी कुणी कुठारी
आई कुणा म्हणू मी?
आई घरी न दारी
चिमणी हळूच देई
गोठ्यात वासरांना
ह्या चाटतात गाई
वात्सल्य हे बघुनी
व्याकूळ जीव होई
परतून केधवा गे?
रुसणार मी न आता
जरी बोलशील रागे
आई कुणा म्हणू मी,
आई घरी न दारी
स्वामी तिन्ही जगाचा
आईविना भिकारी
Monday, March 27, 2017
त्या व्याकुळ संध्यासमयी
शब्दांचा जीव वितळतो,
डोळ्यांत कुणाच्या क्षितिजे
मी अपुले हात उजळतो
कधी रंगीत वाट पसरशी,
अंधार-व्रताची समई
कधी असते माझ्यापाशी
तू एकट संध्यासमयी,
तुकयाच्या हातांमधला
मी अभंग उचलुन घेई
अंधार हळू ढवळावा,
संन्यस्त सुखाच्या काठी
वळिवाचा पाऊस यावा
_ ग्रेस
Sunday, March 26, 2017
देवळा बाहेरचा माणूस ~ व पु
देवळाबाहेरचा माणूस
मन आनंदानं वाहू लागलं, म्हणजे मला देवळात जावंसं वाटतं. कोणत्याही गरजेसाठी, याचनेसाठी, कुणासमोर तरी उभं राहावं लागणं, यासारखी मानहानी नाही. निरपेक्ष भेटीची शान वेगळीच असते. किंबहुना तीच खरी भेट. आयुष्यातल्या मागण्या संपणं ही आनंदपर्वणी. मी देवळात जातो. सरळसरळ मान वर करून आराध्यदैवताचा चेहरा पाहतो. याचना नाही, मग खाली मान कशासाठी?
म्हणूनच देवळातून बाहेर पडताना, मी जास्त हलका होतो. मागण्या नाहीत म्हणून नवस बोलल्याची खंत नाही. फेडायची धास्ती नाही. माझी देऊळ- भेट म्हणजे, न मागता जे जे मिळालं, त्याची ती ACKNOWLEDGEMENT सारखी पावती असते. देवळाच्या समोर तो बसलेला असायचा. जेमतेम आठ बाय दहाच बैठं कौलारू घर. समोर एक कट्टा. म्हणजे वाढवलेला PLINTH. तिथं एक कापडी फळा. त्यावर कोणतं ना कोणतं संतवचन. संतवचनं फार परिचयाची झाली की रक्तात मुरत नाहीत. “हरी मुखे म्हणा । हरी मुखे म्हणा । पुण्याची गणना कोण करी । । ” अशा वचनांकडे मी चित्र बघावं, तसं बघतो.
एक दिवस मात्र थबकलो.
“ हम खोज रहे है उसे, जो आसपास है!
यह जिंदगी अपने लिये घर की तलाश है! ”
ते वाचलं आणि फकिरासमोर जाऊन बसलो.
नमस्कार केला.
“ काय सेवा करू?” त्यानं विचारलं
“ या ओळींचा अर्थ हवाय. ”
“ तो अर्थ अनेकजण शोधताहेत. ”
“ अनेक? म्हणजे कोण कोण?”
“ एअरकण्डिशण्ड गाड्यांतून कैक भिकारी वर्षभर येतात. मला साधू समजतात. न मागता काही ना काही देतात. न मागताच भरपूर मिळतं. उरलेलं वाटून टाकतो. ”
“ भिकारी का म्हणता?”
“ तुमचं भिक्षापात्र मोठं आहे, रत्नजडित आहे, म्हणून तुम्ही सम्राट नव्हेत, सिकंदर पण भिकारी होता. जेवढी मोठी मागणी तेवढा मोठा भिकारी. घर हरवलेला भिकारी, सगळा जन्म घर शोधण्यात जातो. सिकंदराचाही. ”
“ माझ्या लक्षात आलं नाही. ”
“ खूप सोपं आहे, म्हणून समजलं नाही. सगळं जग जिंकलं म्हणजे काय? – दगड, माती, विटा. कारण घराचा अर्थ समजला नाही. माणसाला हवं असतं प्रेम, त्याऐवजी तो घर बांधतो. तीन तीन गाड्या घेतो. कमिशनरपासून मंत्र्यांना खिशात ठेवतो. ती चटावलेली माणसं करोडो रुपये खिशात घालतात, जमिनी तोडून देतात, पण त्या माणसाला आपलं मन देत नाहीत. सत्ता बदलली की नवे उंबरे. आजूबाजूला वावरणारी जिवंत मनं, खळाळणारे प्रेमाचे झरे त्यांना दिसत नाहीत. तुफान प्रेम करणारी जितकी माणसं जोडाल, तेवढी घरं तुमची झाली. भक्तीच्या अलीकडची प्रेमाची पायरी जिंका, पुढच्या पायरीवर परमात्मा आहे. ”
“ परमात्मा म्हणजे नेमकं कोण?”
“ परमात्मा हा माझ्याही प्रचीतीचा भाग नाही. पण शांत मन म्हणजे परमात्मा. शांत मन म्हणजेच देऊळ. ”
“ माणूस शांत आयुष्य का जगू शकत नाही?”
“ त्याला स्वतःचं आयुष्य नसतंच. ”
“ म्हणजे?”
“ जो भी मिला वो एक उस टुकडा ले गया ।
जुडता नहीं किसीसे भी, यह मन उदास है । ”
“ आता याचा अर्थ सांगतो. आपल्या आयुष्याचे सातत्यानं तुकडे होतात. आई, बाप, भावंडं, पुढे पती किंवा पत्नी, मुलं आणि शिवाय तुम्ही जोडाल तेवढी माणसं. अखंड मन शांत असतं. तुम्ही जोडलेली माणसं एकेक तुकडा घेऊन जातात. खंडित मन शांत कसं राहील सांग?”
“ नातेवाईक, समाज यांच्यात राहून मन शांत ठेवायचा उपाय आहे?”
“ प्रत्येक माणूस म्हणजे एकेक अपेक्षा. स्टेशनवरच्या हमालाशी नातं किती मिनिटांचं असतं? पण तेवढ्या मिनिटांतही तो मनस्ताप देतो. मग आयुष्याच्या शेवटी माणसं जोडूनही मन अशांत राहतं. ”
“ उपाय सांगता ना?”
“ दुसऱ्यानं कसं वागायचं, हे तुम्ही ठरवायला गेलात की तेवढा तुकडा गेला. आयुष्य खंडित, उदास झालं. तुम्ही देणारे व्हा. घेणारे झालात की प्रवाह खंडित झाला. न मागता, देणारे व्हा. मग आयुष्य वाढत राहतं. पात्र मोठं होता होता, किनारे नसलेला सागर होतो. समुद्राला कधी उदास पाह्यलंत? मागणारे देवळात येतात. न मागणारे स्वतःच्याच गाभाऱ्यात कृपा असतात. ”
जेवढ्या माणसांना संसारात विसंवादी साथीदार मिळाले, त्या सगळ्यांचं होमकुंड आठवून मी विचारलं,
“ माणूस खरंच कुणासाठी जीव टाकत नाही?”
प्रेम आणि भक्तीच्या वर नेणाऱ्या ओळी फकिरानं ऐकवल्या.
“ जितने भी उज्वल ख्याब थे, रात बन गये । ”
फिर भी न जाने, कौनसे सुबह की आस है । ”
“ किती उज्वल भविष्याची स्वप्न पाह्यलीस?”
“ अगणित. ”
“ त्यांचं काय झालं?”
“ पुन्हा रात्रीच्या अंधारात त्यांचं रूपांतर झालं. ”
“ तुमचं सुप्त मन, एक दैवीशक्ती, तू कोण होऊ शकशील, त्याची झलक दाखवतं. सूर्यप्रकाशात ती स्वप्न साकार करायची जिगर हवी. आणि ही जिगर देवळांच्या रांगेत मिळत नाही.”
“ तुम्ही देवळासमोर राहता. याच परिसरात. कधी देवळात जाता?”
“ एकदाही नाही, पण त्या कृष्णाच्या मूर्तीची मी खडान्खडा माहिती सांगू शकेन. ”
“ आपलं नाव?”
“ सम्राट शहेनशहा – म्हणशील ते. ”
“ खरं नाव?”
“ हीच खरी नावं. ज्याच्या जीवनातल्या मागण्या संपल्या तो सम्राटच. ”
आणि त्यानंतर खरोखरच त्या सम्राटानं माझ्यासमोर शब्दातून शिल्प उभं केलं. मूर्तीची उंची, मुकुट, दागदागिने, भावमुद्रा, हातातली बासरी, त्यावरची बोटं त्यानं प्रत्यक्ष पोज घेऊन दाखवली.
“ इतकं अचूक सांगताहात, प्रत्यक्ष देवळात का नाही गेलात?”
“ मला मूर्तीकडे पाह्यलं की चैतन्यशून्य संगमरवरी दगड दिसतो. त्या मूर्तीपेक्षा, समोरचं तळं, कारंजी, मासे, बदक, फुलं, वाऱ्यानं हलणारी झाडं आणि मघाशी मी ज्यांना एअरकण्डिशण्ड भिकारी म्हणालो ना तिथंच तो चैतन्यानं दिसतो. ”
“देवळात येणाऱ्यांना आपण भिकारी का म्हणता?”
“ त्याच्याजवळ देण्यासारखं प्रचंड आहे. यांच्या – मागण्या क्षुद्र आहेत, म्हणून न मागता किती मिळालंय, हे त्यांना दिसत नाही. ”
“ वर्णन कसं केलंत मूर्तीचं?”
“ मीच त्या मूर्तीचा शिल्पकार आहे. ”
मी उडालोच.
“तरी तुम्ही असे, इथे?”
“ मी ही मूर्ती घडवली. पण ती विकली जाईना. माझं सगळं चैतन्य मूर्तीत ओतून मी रिकामा झालो होतो. मग ती मूर्ती मी एके ठिकाणी पुरली. फकीर झालो. एका साखरसम्राटाला भेटलो. तुला साक्षात्कार होईल, म्हणून सांगितलं. त्यानंतर हे देवस्थान त्या साखरसम्राटानं बाधलं. तो दानशूर झाला.” ‘ साखरेच खाणार तोच देव घडवणार ‘ असं मी म्हणतो. मला त्या मूर्तीत दगडच दिसतो आणि इथं रांगा लावणाऱ्यांत चैतन्य दिसतं. आता शेवटचं सांगतो.
“ पूजा के वख्त देवता पत्थर बना रहा ।
वैसे तो जर्रेजर्रेमें उसका निवास है । ”
“ तुम्हाला साक्षात्काराचा खोटा आधार का घ्यावासा वाटला?”
“ उरलेल्या दगडात, म्हणजे मूर्ती साकार झाल्यावर, उरलेल्या तुकडे करून फेकलेल्या संगमरवरातही मला देवच दिसला. त्याचा हा चौथरा, साखरसम्राटानंच बांधून दिला. निर्मितीलाही साक्षात्काराचा शेंदूर फासल्याशिवाय, परंपरेचा, धर्माचा चिखल फासल्याविना, मूर्तीचं देवस्थान होत नाही. ”
आता मी अॅकनोलेजमेंट रिसीट फाडण्यासाठीही देवळात जात नाही. रिसीट कुणाला देऊ? – माझी मलाच?
मी आता जातो. सम्राटाला भेटतो. जिथं प्रेम दिसतं तिथं चैतन्य दिसतं. मन अपार करुणेनं वाहू लागलं, वाऱ्याची झुळूक जरी आली तरी त्याचं दर्शन घडलं, की माझ्याच शरीराचं देऊळ होतं.
कृष्णाची बासरी ऐकू येते.
– व.पु. काळे (कालनिर्णय, फेब्रुवारी १९९६)
अखेरचे येतील माझ्या हेच शब्द ओठी
लाख चुका असतील केल्या, केली पण प्रीती
इथे सुरु होण्याआधी, संपते कहाणी
साक्षीला केवळ उरते, डोळ्यांतील पाणी
जखम उरी होते ज्यांच्या, तेच गीत गाती
सवर् बंध तोडूनी जेव्हा नदी धुंद धावे
मीलन वा मरण पुढे, हे तिला नसे ठावे
एकदाच आभाळाला अशी भिडे माती
गंध दूर ज्याचा, आणिक जवळ मात्र काटे
असे फुल प्रीती म्हणजे कधी हाय वाटे
तरी गंध धुंडीत धावे जीव तुझ्यासाठी
आर्त गीत आले जर हे कधी तुझ्या कानी
गूज अंतरीचे कथिले तुला ह्या स्वरांनी
डोळ्यांतून माझ्यासाठी लाव दोन ज्योती
_ मंगेश पाडगांवकर
लाख चुका असतील केल्या, केली पण प्रीती
इथे सुरु होण्याआधी, संपते कहाणी
साक्षीला केवळ उरते, डोळ्यांतील पाणी
जखम उरी होते ज्यांच्या, तेच गीत गाती
सवर् बंध तोडूनी जेव्हा नदी धुंद धावे
मीलन वा मरण पुढे, हे तिला नसे ठावे
एकदाच आभाळाला अशी भिडे माती
गंध दूर ज्याचा, आणिक जवळ मात्र काटे
असे फुल प्रीती म्हणजे कधी हाय वाटे
तरी गंध धुंडीत धावे जीव तुझ्यासाठी
आर्त गीत आले जर हे कधी तुझ्या कानी
गूज अंतरीचे कथिले तुला ह्या स्वरांनी
डोळ्यांतून माझ्यासाठी लाव दोन ज्योती
_ मंगेश पाडगांवकर
Saturday, March 25, 2017
येईन स्वप्नात मिटल्या डोळ्यात घेशील का मला?
तुझ्या मनाच गुलाबी फुल देशिल का मला?
सांग तुझ्या मनाच गुलाबी फुल देशिल का मला?
वेड हसण्याची वेड दिसण्याची वेड रुसण्याची ग
वेड्या चंद्राची वेड्या ता-यांची रात्र वेडाची ग
वेड्या प्रश्नाच वेड उत्तर देशील का मला?
तुझ्या मनाच गुलाबी फुल देशिल का मला?
माझ्या नेत्रात माझ्या गात्रात मनात माझिया
तुझ्या गंधाचा तुझ्या छंदाचा उधाणे पुरिया
तुझ्या भरतिचा चंद्र नवतिचा करशिल का मला?
सांग तुझ्या मनाच गुलाबी फुल देशिल का मला?
बघ जरा एकदा , ऐक माझ्या फुला
मौन माझे आता सांग बघते तुला
तुच स्वप्नातली चंद्रिका साजिरी
तुच सत्यातली मोहिनी लाजरी
अभ्र विरताना रात्र ढळताना येशिल का जरा?
कोणी नसताना काही कळताना येशिल का जरा?
तुझ्या नावात माझ्या नावाला घेशिल का जरा?
सांग तुझ्या मनाच गुलाबी फुल देशिल का मला?
_ संदीप खरे [by Sandeep Khare]


