Tuesday, March 31, 2020

मराठी बोला चळवळ

महाराष्ट्रात राहून किती माजली आहेत ही लोकं आता तरी मराठी माणसाने मराठी बोलावं समाजात वावरताना !

सांगूया तिला #२१दिवस घरी आहेस निदान महाराष्ट्रात राहून महाराष्ट्राची भाषा शिक म्हणून !

तिला सांगून काही उपयोग नाही !  बोलते की मराठी अशिक्षित माणसांसाठी आहे 😡😡 
आपण च #मराठीबोला सुरू करायचं ! एका रेल्वे मध्ये एक जण मराठी मध्ये उत्तर देत होता त्या माणसाला नाही कळलं म्हणून आरडाओरड करत होता अमराठी माणूस आणि नंतर आपल्याच मराठी माणसाने दुसऱ्या हिंदी बोलून माती खाली 😡😡
#विद्या
#ईअक्षरमन

Thursday, March 26, 2020

साहित्य वाचन

कलेचा आणि  विद्यार्थी म्हणून नवीन गोष्टी शिकण्याचा वयाशी काहीही संबंध नसतो! 
आम्ही ईअक्षरमन वर साहित्य वाचन उपक्रम सुरू केला !Audio किंवा video format मध्ये !☺️

नीता  जयवंत  आणि स्मिता  मेढी  वाचन करताना ☺️
काव्यानंद मध्ये कविता वाचन आणि कथा जागर मध्ये कथा वाचन!☺️
#eaksharman #मराठी #साहित्य 

Wednesday, March 25, 2020

गुढीपाडवा

#गुढीपाडवा
हा मराठमोळा सण ..
वसंत ऋतुचे आगमन, 
चैत्र शुद्ध प्रतिपदा,
नवीन वर्षाची सुरुवात !

महाराष्ट्रातील प्रतिष्ठान (पैठण) येथील मराठी राजाने ‘शकांना’ भारताबाहेर (आताच्या रशियापर्यंत) पळवून लावले, दिग्विजय मिळवला.
त्याचे प्रतिक म्हणून ‘शक’ ही भारतीय कालगणना सुरु झाली.
ही १९४१ वर्षे जुनी,
मराठी महाराष्ट्राची थोरवी..

विजयाची, उल्हसाची, आनंदाची गुढी उभारायची आहे.

काही आपलेच, अतिशिक्षित
‘गुडगुडी’ ओढून धूर काढत आहेत.
उत्तर भारतीयांच्या प्रभावाखाली,
*कृपया, सणाच्या नावांचा तरी अपभ्रंश करु नका.*

‘गुडी’ नाही ‘गुढीपाडवा’
सुरक्षेची व साक्षरतेची  ‘गुढी’ उभारुया !

सर्व मराठी बांधवाना गुढीपाडवा व मराठी नूतन वर्षाच्या हार्दिक शुभेच्छा.

- प्रदीप सामंत
- कार्याध्यक्ष
#मराठीएकीकरणसमिती

#काळजीघ्या #घरातचरहा #सुरक्षितरहा
#मीचमाझारक्षक


fight against corona

पंतप्रधान मोदीं वर आणि मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे यांच्यावर  विश्वास आहे सगळं ठीकच करतील ! जीवनावश्यक गोष्टींची दुकानं सुरू राहतील !
World health organization जे सुचवतात ते मोदी करत आहेत ! 🙏

कोरोना विरुद्ध उगाच चुकीच्या अर्थवट बातमी चा प्रसार 
टाळणे योग्य  ! 
#ईअक्षरमन

काही चुकलं तर सांगू शकता! उगाच वाद घालण्याचे दिवस नाही आहेत हे! 🙏

Monday, March 23, 2020

कोरोना बद्दल ५


घरी बसून राष्ट्रसेवा करण्याची संधी!

माननीय पंतप्रधान श्री नरेंद्र जी मोदी यांच्या “जनता कर्फ्यू “ च्या आवाहनाला सगळ्यांनी एकसाथ आज रविवारी सकाळी ७ ते रात्री ९ पर्यंत प्रत्येकाने स्वयंस्फूर्तीने घरात राहून पालन करावे .

कोरोना बद्दल ४

१५ दिवस संचार बंदी(Lock down) केलं नाही तर कोरोना virus third stage ला पोहोचणार ! हेच टाळण्यासाठी train सेवा बंद केली  झाली आहे भारताची!
#भारतजिंकणारकोरोनाहरणार! 
#IndiaFightsCorona

कोरोना बद्दल

अखेरचा निरोप घेताना... 
#जनता_कर्फ्यू  #युद्ध_कोरोनाशी

डॉक्टर फ्रास्न्सिस्का कोर्टेल्लारो सांगत होते,  
"तुम्हाला माहिती आहे का एका डॉक्टरसाठी सर्वात हृदयद्रावक गोष्ट कोणती? पेशंटला एकट्याने मरताना पाहताना.  आयुष्याच्या शेवटी मुलांना, नातवंडांना एकदा पाहायला मिळावे म्हणून हात जोडून दयेची भीक मागताना.  कोरोनाग्रस्त रुग्ण (Covid-19 Positive) एकट्याने येतात. कोणी सोबत नसते मदतीला... जवळचे नातेवाईक सुद्धा. 

ही एकाकी लढाई लढत असताना, कोरोनाग्रस्त रुग्णांना अखेर हे कळून चुकते की आता निरोप घ्यायची वेळ आली आहे. एक बरं की, त्याची शुद्ध लगेच हरपत नाही. ते संपत जातात पण हळूहळू. पुरेसा वेळ असतो त्यांच्याकडे विचार करायला... शेवटी काय करावं!  

आज रात्री, ती अशीच शेवटची पेशंट होती.  एक आजीबाई... तिला नातीला एकदा डोळेभरुन पाहायचं होतं जाण्यापूर्वी.  मी खिश्यातून फोन काढला आणि विडियो कॉल लावला. नातीसह घरातल्या सर्वांनी तिला गुडबाय केलं. कॉल संपल्यावर थोड्याच वेळात तिने अखेरचा श्वास घेतला. 

माझ्याकडे आता अश्या विडियो कॉलची मोठी लिस्ट झाली आहे..... माझ्याकडील 'अखेरच्या निरोपांची यादी' !

मला आशा आहे की ते (प्रशासन) निदान छोटे आय-पॅड देतील.  ३-४ मिळाले तरी पुरेसे होतील, त्यांना एकटं मरण्याआधी अखेरचा निरोप घेण्यासाठी."

आता हे वाचून, तुम्हाला अजूनही तक्रार आहे का? की  प्रशासनाकडून सर्व व्यवहार बंद पाडून तुम्हाला उगाचच डांबून ठेवलं जाताय. घरात बसून तुम्हाला जाम बोअर झालंय?

उगाच त्रागा करण्याआधी ध्यानात ठेवा, ही निर्णायक लढाई आहे एका दिसू न शकणार्‍या अज्ञात शत्रूशी... 

(स्वैर अनुवाद)
- समीर दरेकर 
#IndiaFightsCorona #VideoCallForPatients

Saturday, March 21, 2020

Traffic वडा पाव

*"मॅनेजमेंट स्ट्रॅटेजी वापरुन वडापाव विक्री *"

तुम्ही प्रवासात आहात , बस-स्टँण्ड मध्ये गाडी थांबली , कळकट ,मळकट कपडयातला पोऱ्या , थंडगार वडा आणि पाव वड्डा पाssssव.....असं ओरडत येतो आणि रद्दी कागदात घाणेरड्या हाताने गुंडाळून मिरची सहित देतो ! 

गरज असली की खातात कि नाही लोक ?

पण तेच तुम्ही ट्राफीक सिग्नलवर वेल ड्रेस्ड मुलं , एक बॉक्स , त्यात गरम वडा , पाव , टिश्यू पेपर , छोटी पाणी बॉटल आणि किंमत 20 रू .

कोणतं पार्सल आवर्जून घ्याल ??

गौरव लोंढे 
या , मराठमोळ्या मुलाच्या डोक्यातून निघालेली भन्नाट आयडीया 
Traffic WadaPav या ब्रॅण्डखाली त्यांची सहा जणांची टीम जोरदार पणे ठाणे ( पश्चिम) मध्ये राबवत आहे .

सबकुछ हायटेक ,, स्वतःचा ड्रेसकोड , वेबसाईट, फेसबूक पेज , आणि ग्राहकाला गरम गरम देण्याची जिद्द , हे सगळं कॉम्बीनेशन  एवढं भन्नाट जमलंय कि , हे स्टार्ट-अप फार लवकर ग्रो करेल .

आज त्यांची सहाच जणांची टीम हे करतेय उदया ही नक्कीच वाढणार वादच नाही !

हा व्यवसाय छोटा असला तरी यांनी खूपच जास्त मॅनेजमेंट प्रिसिंपल्स इतक्या परफेक्ट पणे पाळलेत कि , यांना कोणीच रोखू शकत नाही .

ती प्रिंसीपल्स खालीलप्रमाणे .

(1) Just in Time/zero inventory : 
आजकाल कोणतीच मोठी कंपनी खूप जास्त माल स्टॉक करत नाही , त्यांनी अशी व्यवस्था केलेली असते कि पाहीजे ते मटेरियल "अगदी त्या वेळेत " त्या ठिकाणी पोहचेल .
एखादा स्टॉल टाकून बसू शकले असते पण वेळेवर ग्राहकाच्या हातात देणे ही Just in Time स्ट्रॅटजी आहे .

*************************************

(2)Excellent Customer service : 
इथे यांनी टिश्यू पेपर , छोटी  पाणी बॉटल सुद्धा देऊन एक लेवल पुढे जाऊन कशी सर्वीस दिली जाते? हे दाखवून दिलय ! 

**********************************

(3) Attractive Packaging :

बरेच नवीन व्यावसायिक अती उत्तम प्रॉडक्ट्स बनवतात पण खर्च वाचवण्यासाठी पॅकेजींग सो-सो करतात , 
आजकाल चा ग्राहक कोणतीही पदार्थ तोंडाने खाण्याअगोदर डोळ्याने खातो , आणि मग पुढचा निर्णय घेतो .
***********************************

(4): process delegation

बऱ्याच नवव्यावसायिकांची चुक होते कि, ते एकटेच सगळी ऑपरेशन्स संभाळत बसतात , पण कित्येक बिझनेस हे फक्त टिमवर्क नेच केले जातात , यासाठी written process and delegation याचा वापर करावा लागतो 

* **********************************"*

(5) Ask for Referrals :

कोणताही व्यवसाय ॲड साठी प्रचंड खर्च करतो तेंव्हा कुठेतरी त्याला लोक ओळखायला लागतात , पण हे लक्षात घ्या आजच्या जमान्यात word of mouth सारखं प्रभावी माध्यम नाही त्यामुळेच यांनी पॅकेट वरच अपील केलीये कि , तुम्ही आमची स्टोरी फेसबूक आणि व्हाट्स अपवर शेअर करा ! 

Smart !! 

ही भन्नाट आयडीया आहे ! 
हा पठ्या लवकरच खूप प्रसिद्ध होणार .

चला तर मग आपण पण त्याला थोडं प्रसिद्ध करूया ! शेवटी आपला मराठी पोरगा काहीतरी नवीन बिझनेस मॉडेल डेव्हलप करतोय .

कधी ठाण्यात गेलात आणि यांच्या कर्मचाऱ्याची भेट ट्राफीक मधे झाली तर आवश्य खरेदी करा ! आणि प्रोत्साहन दया ! 

ही स्टोरी होती .
*"Traffic vada pav व गौरव लोंढेची*
Fb page @ https://www.facebook.com/Gaurav4555/
Teen Haath Naka flyover ,
Bhakti Mandir ,
Paach Pakdi ,
Thane West 
Maharashtra .

या आपल्या
भावाला नक्की व्हायरल करा !
🙏🙏🙏🙏🙏
Fb post @महाराष्ट्र देशा

https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=2538704473084237&id=1729648977323128

कोरोना प्रभाव असताना घरी राहणं योग्य !

स्वतःच्याच घरात सगळ्या सोयी असताना देखील काही दिवसातच कंटाळलात??? 

कल्पना करा “११ वर्ष अंदमान” किती जीवघेणे असेल.
धन्य ते तात्याराव
#अनामिक #fbshare

Friday, March 20, 2020

fb post 2

#फोटोकॉपी काढताना सावध रहा #fbpost

Aniruddh Datar
· Pune
आज आलेला अत्यंत फसवा अनुभव. बाकीच्यांनीही सावध व्हावं म्हणुन लिहितोय.
आज अचानक माझ्या एका कुप्रसिद्ध सरकारी बँकेत जायला लागलं. ८०'सी खाली गुंतवणुकीचा पुरावा म्हणुन एफ.डी. सर्टीफिकेट घ्यायचं होतं. आधी म्हणल्याप्रमाणे बँक कुप्रसिद्ध आणि सरकारी असल्याने एक जन्मकुंडली सोडुन सगळी डॉक्युमेंट्स साक्षांकित करुन दिलेलीचं होती. आणि बँकेच्या अत्यंत काळजीपुर्वक धोरणाला अनुसरुन पॅन कार्डची साक्षांकित प्रत हरवली गेली (पुढच्या वर्षीपासुन रिसिव्हड चा शिक्का मारुन घेणार). ऐन वेळेला हे लक्षात आल्यावर मला परत पॅन कार्डची छायाप्रत काढायसाठी बाहेर पळायला लागलं. आपल्याला हवा तेव्हा एक झेरॉक्सवाला सापडेल तर शपथ. 
शेवटी एका जवळच्या गल्लीबोळात एक झेरॉक्स कम चहा कम सिमकार्ड कम फोन रिचार्ज कम फॉल पिको कम परकर पोलकं कम अंडीविक्याचं दुकान सापडलं. त्याला दोन फोटोकॉपीज मागीतल्या. ह्यानी कॉपीज काढल्या आणि मशिनच्या मागच्या पिशवीमधे दोन कागद खुपसले. नेमके खुपसता खुपसता मला माझ्या पॅनकार्डची कॉपी खुपसली जातीये असा भास झाला. त्यानी माझ्या हातात माझ्या प्रती टेकवल्या. मला शंका आली म्हणुन मी त्याला पिशवी उघडायला सांगितली. तो उघडायला काही तयार होईना. म्हणे खराब झालेल्या प्रतिंची पिशवी आहे. माझी सटकली. गचांडी धरल्यावर त्यानी पिशवी उघडली. त्यामधुन माझ्या पॅनकार्डच्या दोन सुस्पष्ट प्रती निघाल्या. त्याचबरोबर इतर अनोळखी लोकांच्या पॅनकार्ड्स, ड्राईव्हिंग लायसन्स, वीजबिल वगैरेच्या जवळजवळ २५-३० प्रति होत्या.
त्याला नंतर कानाखाली आवाज काढणं वगैरेंचा नैवेद्य दाखवल्यावर पहिलं काम केलं म्हणजे त्याचं मशिन रिसेट केलं. त्याला माझ्यासमोर सगळे कागद फाडायला लावले. पोलिसात जायची धमकी दिली. गयावया करायला लागला म्हणुन आत्ता सोडुन दिलाय. आता परत तिकडे गेलो की मित्राला किंवा दुसर्या कोणालातरी प्रत काढायला पाठवणार. जर त्यानी परत तसाचं प्रकार केला तर तो गेला बाराच्या भावात.
लिहायचं तात्पर्य असं की ह्या अश्या दुकानामधे फोटो़कॉपीज काढताना सावधान. आपल्या कागदपत्रांचा वापर कुठल्या कामासाठी केला जाईल ह्याचा काय भरवसा? आपल्या नावाने सिमकार्ड्स उचलुन किंवा अजुन काही कारभार करुन आपण अडकले जाणार नाही कशावरुन? इथुन पुढे मी जास्तीच्या अनावश्यक प्रती काढणार नाही आणि रिसिव्ह्ड चा शिक्का मारुन घेतल्याशिवाय कुठेही देणार नाही. एवढचं नव्हे तर फोटोकॉपी मशिनवाल्यावर जास्तीचं लक्ष राहिल इथुन पुढं माझं.
ह्या सगळ्या प्रकारावरुन आधी घडलेल्या एका प्रकाराचीही आठवण झाली. एअरटेलला मी नंबर जवळ जवळ पाच वर्ष वापरल्यावर लक्षात आलं की माझी के.वाय.सी. डॉक्युमेंट्स हरवलीत ते. ही डॉक्युमेंट्स जमा नं केल्यास ४८ तासात फोन बंद करु असा नोटिसवजा फोन त्यांनी केला. एअरटेल सेंटर मधे ह्या प्रकाराची चौकशी करायला गेल्यावर तिथे माझ्यासारखेचं ४-५ जणं आलेले दिसले. आम्ही सेंटर मॅनेजरला के.वाय.सी. डॉक्युमेंट्स हवी आहेत हे लेखी मागितलं. ते द्यायला तो टाळाटाळ करायला लागला. मग गरमागरमी झाल्यावर त्यानी लेखी मागणी लिहुन ४-५ जणांना त्याच्या कॉपीज दिल्या त्यानंतरचं मी ते डॉक्युमेंट्स परत दिले. खरं खोटं माहित नाही पण एक अशी गोष्ट ऐकली होती की अमहाराष्ट्रीयन मंडळी ज्यांच्याकडे निवास पुरावा नसतो त्यांना ही कागदपत्र लागतात म्हणुन जाणुन बुजुन असे प्रकार केले जातात.
तेव्हा पुढच्या वेळी अशी महत्त्वाची कागदपत्र प्रत काढायसाठी द्याल तेव्हा नक्की डोळ्यात फोडणी घालुन लक्ष द्या. दिवस खराब आहेत. Nआपल्या कागदपत्रांचा बेजबाबदार वापर झाल्यास तुम्हालाचं जबाबदार धरलं जाउ शकतं.
प्रिव्हेंशन इज बेस्ट मेडिसिन.
Forwarded as received

fb post 1

#fbpost
बऱ्याच जणींना facebook कसे वापरावे ग्रुपवर कश्या पोस्ट्स टाकाव्यात कळत नाही ..त्यांच्यासाठी ही माहिती..

* तुम्हाला जर लिखाणाची आवड असेल तर facebook वापरा...

* facebook lite वर मोठ्या पोस्ट्स लिहता येत नाहीत.

* पोस्ट Copy paste करण्याचा ऑप्शन फक्त facebook वरच आहे.

* ग्रुपवरील पोस्ट सर्च करण्याचा ऑप्शन facebook आणि browser मधून facebook ओपन करून बघता येतात. facebook lite वर ग्रुपवरून सर्च करता येत नाही.

* play store मध्ये सेटिंग मध्ये Auto update apps on करून ठेवा म्हणजे अँप्सचे नवीन version update च्या नोटिफिकेशन येतात आणि अँप्स update करता येतात.

* मराठी टायपिंग साठी play store मधुन google indic keyboard किंवा Sparsh marathi keyboard install करा दोन्ही कीबोरर्ड्स सोपे आहेत दोन्ही डाउनलोड करा आवडेल तो वापरा दुसरा delete करा.

* एखादी पोस्ट लिहीत असताना वेळेअभावी पूर्ण लिहली जात नाही तेव्हा ही पोस्ट तुम्ही write something here वर लिहा आणि त्याच्या वरच share with चा ऑप्शन असतो तिथे क्लिक करून only me वर क्लिक करा आणि share करा म्हणजे तुमची पोस्ट फक्त तुम्हालाच दिसेल इतर कुणालाही दिसणार नाही. नंतर उजव्या कोपऱ्यात उभे 3 डॉट्स असतात त्यावर क्लिक करून edit post वर क्लिक करायचे आणि राहिलेल लिखाण पूर्ण करून save करायचे.
पोस्ट लिहून झाल्यावर save करून copy करून ग्रुप वर येऊन write something वर paste करून post करायचे.

* तुम्हाला एखादी पोस्ट आवडली असेल पण वेळेअभावी वाचता आली नाही तर वर उजव्या कोपऱ्यात जे 3 उभे dots आहेत त्यावर क्लिक करून save post वर क्लिक करा आणि वेळ मिळाल्यावर वर उजव्या कोपऱ्यात 3 आडव्या lines आहेत त्यावर क्लिक करून saved वर क्लिक करायचे आणि राहिलेलं वाचन पूर्ण करायचे.

* friend reqests स्वीकारताना आणि पाठवताना विचार करूनच निर्णय घ्या.बऱ्याचदा नावात साधर्म्य असेल तर request पाठवली जाते तेव्हा आधी प्रोफाइल बघूनच request पाठवा आणि स्वीकारा.

* अनोळखी लोकांच्या मेसेज ला reply देऊच नका कारण तुम्ही 1 reply दिला की पुढचा 2 रिप्लाय देणार..
संधीसाधू लांडग्यांची कमी नाही इथे..so beware..

* फोन सेटिंग मध्ये application management वर क्लिक करून running apps close करा..कारण आपण अँप्स जरी close केले तरी ही apps अंतर्गत run होत असतात त्यामुळे फोनमधील space कमी होते फोन hang होतो आणि व्हायरस शिरण्याची शक्यता असते.

* पोस्ट वर react होताना ईमोजी चा वापर विचार करून करा आणि आपण योग्य ईमोजी टाकलीय का याची खात्री करा. विनाकारण एखाद्याच्या भावना दुखावल्या जाऊ शकतात.

अश्या रीतीने झुक्याचं व्यासपीठ वापरताना काळजी घ्या.☺

...सारिका...☺https://www.facebook.com/sarika.avasarenangare

लेख

"सैनिकहो तुमच्यासाठी घासही अडतो ओठी" ही उक्ती सत्यतेत उतरवणारे व्यक्तिमत्व.
एक वेळ उपाशी राहुन प्रतिवर्षी सैनिकांना एक लाख रुपये देणारा अभिनेता।
चंद्रकांत गोखले
जन्म - ७ जानेवारी १९२१
मृत्यु - २० जुन २००८
।।परिवार - अभिनेते विक्रम गोखलेंचे वडील।।
।।अभिनय प्रवास।।
वयाच्या नवव्या वर्षी रंगभूमिवर पदार्पण ।
सात दशकात ६० पेक्षा जास्त नाटक व त्याहिपेक्षा जास्त चित्रपटात काम।
।।पुरस्कार।।
विष्णुदास भावे गौरवपदक।
व्ही शांताराम पुरस्कार।
चिंतामनराव कोल्हटकर पुरस्कार।
नटश्रेष्ट नानासाहेब फाटक पुरस्कार।
छत्रपति शाहु महाराज पुरस्कार।
स्वातंत्र्यवीर विनायक दामोदर सावरकर पुरस्कार।।
।।देशसेवा।।
चंद्रकांत गोखले यांनी कोणताही गाजावाजा न करता प्रतिवर्षी एक लाख
रुपये शहिद सैनिकांच्या कुटुंबियांसाठी दिली। आज हा आकडा कमी वाटत
असला तरी चार दशकापुर्वी तो एक कोटीप्रमाणे होता।
सैनिकांसाठी खर्च करता यावा यासाठी ते एकवेळ जेवन करत । बसने व
पायी प्रवास करत । कितीही अडचणी आल्या
तरी मदत थांबविली नाही। या देशप्रेमी कलावंतास भावपूर्ण
आदरांजली ।

निदा

निदा
- आल्हाद काशीकर
 
निदा फाजली हा एक मोठा अध्याय आहे. वेगवेगळ्या क्षेत्रत असे अध्याय असतात. तो कालखंड त्या माणसांचा असतो. त्यांच्या अवतीभोवती घटना, माणसं, कथा फिरत असतात, बनत असतात. नुकताच शरद जोशी नावाचा एक अध्याय संपला. तसेच निदा होते. अतिशय निर्भय माणूस. कुठल्याही गोष्टीबद्दल मत व्यक्त करताना त्याचे काय बरेवाईट परिणाम होतील, याचा विचार निदा करीत नसत. अगदी स्वत:च्या खासगी जीवनाबद्दलसुद्धा जगाला सारं काही सांगण्याची हिंमत त्यांनी दाखवली.                                       
माझं त्यांच्याशी पहिल्यांदा बोलणं झालं त्यावेळी त्यांना मी त्यांचा पत्ता विचारला. ते म्हणाले, ‘मधुबन बार के सामने मेरा घर है वर्सोवा में.’ मी मनात म्हटलं, शायरचा हाच योग्य पत्ता असू शकतो! मी अनेकदा त्यांच्या घरी जायचो. साधारणत: संध्याकाळी. अनेक विषयांवर ते बोलत. 
निदा एक अंतर्दृष्टी होती. फार मोठी किंमत जीवनात चुकवलेला तो माणूस होता. आपल्या भूमिकेवर ते कायम ठाम राहत. त्याचमुळे फाळणीनंतर पाकिस्तानातही जाण्याचे  त्यांनी नाकारले.
पुढे त्यांच्या आईचे पाकिस्तानात निधन झाले. मात्र आईच्या आजारपणात व मृत्यूनंतरदेखील निदा व्हिसा न मिळाल्यामुळे पाकिस्तानात जाऊ शकले नाहीत. निदांचा एक दोहा या प्रसंगावरच आहे. 
मैं रोया परदेस में  भिगा माँ का प्यार,
दुख ने दुख से बात की  बिन चीठ्ठी बिन तार
निदांनी अशी बरीच दु:खं पचवली. मुंबईच्या फुटपाथवर आयुष्य काढण्यापासून ते अत्यंत प्रतिष्ठित व्यासपीठांवर आपले विचार व्यक्त करण्यार्पयतचा त्यांचा प्रवास थक्क करणारा आहे. निदांचे चाहते जगभरात आहेत. अमेरिका, ब्रिटन, दुबई इत्यादि अनेक देशांमध्ये त्यांना मुशाय:यांसाठी बोलावले जायचे. भारतात अनेक मुशाय:यांमध्ये त्यांचा सहभाग होता. निदांना साहित्य अकादमीचा प्रतिष्ठेचा पुरस्कार मिळाला होता, पद्मश्री मिळाली होती. मला नेहमी वाटायचे की निदांना ज्ञानपीठ मिळायला हवे. मात्र दुर्दैवाने असे होऊ शकले नाही. कमालीच्या सोप्या भाषेत सगळं आकाश ते उलगडून दाखवित. 
त्यांचे एक पुस्तक आहे. ‘तमाशा मेरे आगे’. मराठीत मी त्याचे भाषांतर केले आहे. विविध व्यक्तिरेखांवर व आठवणींवर आधारित असे सुंदर लेख निदांनी लिहिले. विविध शायर, त्यांचे भावविश्व व त्या त्या वेळेचा कालखंड, संस्कृती, मानवी चेहरे, स्वभाव इत्यादि सगळं त्यांनी या लेखांमध्ये लिहिलं. मानवी स्वभावाविषयीची त्यांची जाण अफाट होती. ते माणसांना वाचू शकत होते पुस्तकांसारखे.
निदांचे एक मित्र अंत्यविधीच्या वेळी मला म्हणाले की निदा कबीरपंथी होते. निदांचे काही दोहे जगजितसिंगांनी गायले आहेत. ‘इनसाइट’ या अल्बममध्ये ते दोहे आहेत. त्यामध्ये निदांचं एक दार्शनिक रूप दिसतं. तत्त्वज्ञ निदा त्यात जाणवतात. 
दो और दो का जोड हमेशा 
चार कहा होता है,
सोच समझ वालों को थोडी
नादानी दे मौला,
बच्चा बोला देखकर मस्जीद आलिशान
अल्ला तेरे एक को इतना बडा मकान.
त्यांच्या काही गजलासुद्धा अप्रतिम आहेत.
दुनिया जिसे कहते है  जादू का खिलौना है, 
मिल जाये तो मिट्टी है  खो जाये तो सोना है.
त्यांची आणखी एक गजल.
अपनी मर्जी से कहॉँ  अपने सफर के हम है,
रुख हवाओंका जिधर का है  उधर के हम है.
निदांच्या लेखनात शब्द जिवंत होऊन यायचे. ‘होशवालों को खबर क्या बेखुदी क्या चीज है’, ‘कभी किसी को मुकम्मल जहाँ नही मिलता’, ‘तु इस तरहा से मेरी जिंदगी मे शामील है’.   
जगजितसिंग आणि निदा फाजली यांची प्रदीर्घ काळ दोस्ती होती. निदांच्या अनेक गजला जगजितजींनी गायल्या. अनेक कार्यक्रम दोघांनी सोबत केले. अशा कार्यक्रमांमध्ये निदा स्वत:च्या गजलांचा अर्थ समजावून सांगत व जगजितजी त्या गजला गात. निदा फाजली व जगजितसिंग या दोघांनी मिळून अनेक अप्रतिम रचना निर्माण केल्या, त्या मैफली, तो काळ लाखो लोकांच्या भावविश्वाचा एक भाग बनलेला आहे. 
निदांचं खरं मोठेपण त्यांच्या मानवतेशी असलेल्या बांधिलकीत होतं. जीवनभर त्यांनी ही बांधिलकी मानली. अगदी 1992 च्या मुंबई दंगलीत त्यांना त्यांच्या धर्मामुळे एका हिंदू मित्रच्या घरी आसरा घ्यावा लागला. त्यावेळीदेखील त्यांचे मत पूर्वग्रहदूषित झाले नाही. ते मानवतेची गाथा जीवनभर गातच राहिले. त्यांच्या एका दोह्यामध्ये त्यांनी लिहिले. 
चाहे गीता बाचीये,  या पढीये कुराण,
तेरा मेरा प्यार ही,  हर पुस्तक का ज्ञान
त्यांच्या सुधारक व मानवतावादी विचारांमुळे कट्टरपंथी मुस्लिमांची प्रचंड नाराजी त्यांनी ओढवून घेतली. भारत व पाकिस्तान या दोन्ही देशांमधील गरिबी, शोषण, बकालपणा बघून ते नेहमी विचारायचे की, जर हेच कायम राहणार होतं तर मग ही फाळणी का केली गेली? मानवता हाच निदांचा खरा धर्म होता, पूजा होती. 
घर से मस्जीद है बहोत दूर,  चलो यु करलो,
किसी रोते हुए,  बच्चे को हसाया जाये.
त्यांच्या या ओळी जीवनविषयक तत्त्वज्ञान सांगतात. ‘जिंदगी हिसाबों से जी नही जाती’ हे निदांच्या एका लेखाचं शीर्षक होतं. निदांचं जीवनदेखील असंच चाकोरीबाहेरचं व अफाट होतं. जगताना त्यांनी कधी हिशेब केले नाहीत आणि नियतीनेदेखील त्यांना सर्व काही भरभरून दिले.
निदांनी आयुष्य बघितलेलं होतं. त्यांच्या डोळ्यांत कारुण्याची छटा होती, दुस:याचं दु:ख समजून घेण्याची इच्छा होती. दुस:याच्या अडचणी, वेदनांना आपलं समजण्याची भूमिका होती. जगभरातल्या विचारवंतांची पुस्तकं निदा वाचायचे. जागतिक, सामाजिक व राजकीय अंत:प्रवाहांची त्यांना सखोल जाण होती. निदांनी अनेक विषयांवर असंख्य पुस्तकं लिहिली. सामाजिक, सांस्कृतिक व राजकीय घटनांवर ते अभ्यासपूर्ण बोलायचे व वेगळाच दृष्टिकोन आपल्या लक्षात आणून द्यायचे.
एकदा ते म्हणाले, कुठल्याही देशाची फाळणी केवळ धर्म वेगळे असल्यामुळे होत नाही. तसे असते तर पाकिस्तान व बांगलादेश वेगळे झाले नसते. धर्म सारखा असूनदेखील संस्कृती वेगळी असणं हेदेखील या देशांच्या फाळणीसाठीचं महत्त्वाचं कारण होतं. एखाद्या समाज शास्त्रज्ञासारखे ते बोलत असत. 
पण हे सगळं होतं तरीही मला निदा फाजलींच्या व्यक्तिमत्त्वामध्ये एक एकाकीपण नेहमी दिसलं. गर्दीत असूनही एकटे विचारात हरवलेले. अगदी बोलतानादेखील ते विचार करीत, चिंतन करीत बोलत आहेत, असं जाणवायचं. अतिसंवेदनशील माणसांचं असं होतं. ज्यांनी जीवनात अफाट दु:ख बघितलेलं असतं त्यांचं काळीज जास्त पोखरलं जातं, ज्यांचं काळीज जास्त पोखरलं जातं तेवढी त्यांची जगाचं दु:ख समजून घेण्याची क्षमता विस्तारत जाते. 
निदांचं हृदय असं ज्ञानेश्वरांसारखं, तुकारामांसारखं होतं. निदा या शब्दाचा अर्थ ‘हाक’ असा होतो. निदा एक आकाश होते. निदा एक फकीर होते, निदा मानवतेचे वारकरी होते. निदांचं जीवन, निदांचं साहित्य, निदांच्या आठवणी आम्हाला हाच संदेश देतात की वातावरण कितीही गढूळ झालं तरी तुमचं अंत:करण गढूळ होऊ देऊ नका. मानवतेवरची श्रद्धा कायम ठेवा. 
निदांसारखा शायर पुन्हा होणार नाही. निदांच्या अंत्यविधीला मी गेलो, त्यावेळी तिथे अभिनेते रजा मुराद भेटले. मी त्यांना म्हटलं, आज आपण एका महान शायराला अखेरचा निरोप द्यायला आलेलो असताना मला तुमच्यावरच चित्रित झालेलं ते गाणं तीव्रपणो आठवतंय. 
मैं शायर बदनाम, मैं चला. मैं चला..
 
निदांचे जीवन हाच एक कादंबरीचा, चित्रपटाचा विषय आहे. फाळणी झाली तेव्हा त्यांचे सगळे कुटुंब पाकिस्तानात गेले तरीही निदा हट्टाने भारतातच राहिले. त्यावेळी ते म्हणाले, ‘एका कागदाच्या नकाशावर तुम्ही रेषा ओढाल आणि म्हणाल, की देशाची फाळणी झाली! मला हे मान्य नाही. फाळणी झाली हे मी कधीही मान्य करणार नाही.’ फार मोठी किंमत त्यांनी त्यांच्या या मतासाठी दिली. खरं तर निदा ज्यावेळी मुंबईत फुटपाथवर राहत होते, त्यावेळी त्यांचे भाऊ व सगळे कुटुंब पाकिस्तानात आर्थिकदृष्टय़ा संपन्न झाले होते. काही वर्षानी कुटुंबीयांनी पुन्हा निदांची समजूत काढली, मात्र निदा पाकिस्तानात गेले नाहीत.

Wednesday, March 18, 2020